Monday, 29 April 2019

ಶ್ರಮ ಮೀಮಾಂಸೆ








ನಾಲ್ಕು ಕಾಲಿನ ವಾನರ ಎರಡು ಕಾಲಿನ ನರನಾಗಿ ವಿಕಾಸ ಹೊಂದಿದಾಗ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಎರಡು: ಯೋಚಿಸಬಲ್ಲ ಮಿದುಳಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಮುಂಗಾಲುಗಳು ‘ಕೈ’ ಆಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡದ್ದು. ಚಲನೆಯೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಚತುಷ್ಪಾದಿ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ, ಎರಡು ಕೈಗಳಿರುವ ದ್ವಿಪಾದಿ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮನುಷ್ಯ ಕುಲ ಬಂತು. ಕೈಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದೇ ‘ಕೆಲಸ’ ಮಾಡಲು. ಮಾನವರಿಗೆ ಶ್ರಮವೇ ಕಲೆ, ಶ್ರಮವೇ ವಿರಾಮ, ಶ್ರಮವೇ ಮನರಂಜನೆ. ಮನುಷ್ಯ ಜೀವಿಗೆ ಬಿಡುವು ಸಿಗಬೇಕೆಂದರೆ ಒಂದು ಕೆಲಸದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ನೆಗೆಯಲೇಬೇಕು ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ ಅನತೋಲ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್. ಎಂದರೆ ಶ್ರಮ ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಲ್ಲ, ಅದು ಮಾನವ ಬದುಕಿನ ಮೂಲತತ್ವ.

ಮೇ, ಶ್ರಮವನ್ನು, ಶ್ರಮಿಕರನ್ನು ಮರುಗೌರವಿಸುವ ತಿಂಗಳು. ಮೇ ೧ ಕಾರ್ಮಿಕರ ದಿನ. ಸರ್ವರಿಗೂ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ, ಹಕ್ಕು, ಅಧಿಕಾರಗಳಿರುವ ಸಮಸಮಾಜ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಅದನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸುವ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿದ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಹುಟ್ಟಿದ ದಿನ ಮೇ ೫. ಜೀವಿಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಕುಲದಿಂದಲ್ಲ, ಕಾಯಕದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆಂದ ಬಸವಣ್ಣನ ಜಯಂತಿ ಮೇ ೭ ರಂದು. ಕಾಯಕಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಗೌರವ, ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಡಲು ಚಳುವಳಿ ಕಟ್ಟಿದ ಬಸವ-ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ರ ನಡುವೆ ದೇಶಕಾಲದ ದೀರ್ಘ ಅಂತರವಿದ್ದರೂ, ಮಾರ್ಗ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಶ್ರಮ-ಶ್ರಮಿಕರ ಮಹತ್ವ ತಿಳಿಸುವುದೇ ಅವರ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರಮ, ಶ್ರಮದ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಕುರಿತು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.

‘ಭಗವಂತ ಕೈ ಕೊಟ್ಟ..’

ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮವು ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿ ಎಂಡಾರ್ಫಿನ್ ಎಂಬ ರಸದೂತವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ನೋವು ನಿವಾರಕ. ಆತಂಕದ ಮನಃಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು (ಸ್ಟ್ರೆಸ್) ಶಮನಗೊಳಿಸುವ, ಆತ್ಮಗೌರವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡುವ, ಆಹ್ಲಾದವನ್ನು ಉದ್ದೀಪಿಸುವ ಕಣವೂ ಹೌದು. ಚಾಕೊಲೇಟ್-ಮೆಣಸಿನ ಖಾರ-ನಗು-ವೈನ್-ಲೈಂಗಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ-ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಎಂಡಾರ್ಫಿನ್ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವುದಾದರೂ ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ.

ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ಶ್ರಮದ ಈ ಲಾಭವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರು. ಸೋಮಾರಿತನವನ್ನು, ಕುಳಿತುಣ್ಣುವುದನ್ನು ಹೀಗಳೆವ; ಶ್ರಮದ ಮಹತ್ವ ಸಾರುವ ಅಸಂಖ್ಯ ಗಾದೆ, ನುಡಿಗಟ್ಟು, ಪದ, ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು. ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಕಾಯಕವನ್ನು ಧರ್ಮ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಮೊದಲ ಆಧ್ಯಾತ್ಮವಾದಿಗಳು ಶಿವಶರಣರು. ಕಾಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವುದೇ ಕಾಯಕ, ಕಾಯಕವೇ ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ಸಾಧನೆಯ ಮೂಲ ಎಂದರು ಬಸವಾದಿ ಶರಣರು. ಅನೇಕ ಮತಧರ್ಮಗಳು ಕಠೋರ ವ್ರತನಿಯಮಗಳಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ದಂಡಿಸಿ ಅದು ಮಾಯೆ ಎಂದರೆ, ಶರಣರು ಕಾಯವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸದೇ ಕಾಯಕವ್ರತಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದರು.



ಶಿವಶರಣರ ಕಾಯಕಪ್ರೀತಿ ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿನದೆಂದರೆ: 

ನಗೆಯ ಮಾರಿತಂದೆ ಎಂಬ ವಚನಕಾರನ ಕಾಯಕವೆಂದರೆ ಭಕ್ತಿ-ಹಾಸ್ಯ ರಸಮಿಶ್ರಿತ ದೃಷ್ಟಾಂತ ಕತೆಗಳನ್ನು ಸಾಭಿನಯವಾಗಿ ಹೇಳಿ ಜನರನ್ನು ನಗಿಸುತ್ತ ಧರ್ಮ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮದರಿವನ್ನು ಮೂಡಿಸುವುದು. ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿ ಕಾಸು ಪಡೆದು ಜಂಗಮಸೇವೆ, ದಾಸೋಹ ನಡೆಸುವುದು. ಒಂದು ದಿನ ಮೂರುದಾರಿ ಕೂಡುವಲ್ಲಿ ದಿನವಿಡೀ ನಿಂತರೂ ನಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂಥವರು ಯಾರೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಂಜೆವೇಳೆಗೊಬ್ಬ ವೃದ್ಧ ಸಪತ್ನೀಕನಾಗಿ ನಡೆದು ಬರುತ್ತಿರುವುದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮನ್ನು ನಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಎಂದವರು ಸವಾಲೆಸೆದಾಗ, ತನ್ನ ಹಾವಭಾವ, ಮಾತುಗಳಿಂದ ನಗೆಯ ಮಾರಿತಂದೆ ಅವರನ್ನು ನಗಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿ ಏನೂ ಕೊಡದೇ ಹೊರಟಾಗ ಹಣ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ತಾವು ಅವನ ಕಾಯಕನಿಷ್ಠೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಬಂದ ಶಿವಶಿವೆಯರೆಂದು ಬಂದವರು ನಿಜರೂಪ ತೋರಿದರೂ, ನಗಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಕಾಸು ಕೊಡಲೇಬೇಕೆಂದು ಆಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಎಲೈ ಶರಣನೇ, ನಾನು ದೇವರು, ನಿನಗೆ ಕಾಸನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಏನು ಬೇಕಾದರೂ ಕೊಡಬಲ್ಲೆ. ಶಿವಸಾಯುಜ್ಯವಾದರೂ ಕೊಡುವೆ, ಕೇಳು’ ಎಂದು ಶಿವನೆನ್ನಲು, ‘ಶಿವಸಾಯುಜ್ಯ ಆಮೇಲಿನ ಮಾತು. ನನಗೀಗ ಕಾಸು ಕೊಡು. ಮನೆಗೆ ಕಾಳುಕಡಿ ಒಯ್ಯಬೇಕು, ದಾಸೋಹ ನಡೆಸಬೇಕು’ ಎನ್ನುತ್ತಾ ಕಾಯಕ ಮೀರಿದ ಪ್ರತಿಫಲ ತನಗೆ ಬೇಡವೆನ್ನುತ್ತಾನೆ. ‘ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ವರ್ಗಕೊಯ್ಯುತ್ತೇನೆ, ಮತ್ತೇಕೆ ಇಂತಹ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ವರಗಳ ಕೇಳುವೆ’ ಎಂದು ಶಿವನೆಂದರೆ, ‘ನಿನ್ನ ಕೈಲಾಸ, ಸ್ವರ್ಗ ಯಾರಿಗೆ ಬೇಕು? ಅವನ್ನು ನೀನೇ ತಲೆಗೆ ಸುತ್ತಿಕೋ. ಕೈಲಾಸವೆಂಬುದು ಸೋಮಾರಿಗಳ ನೆಲೆ. ಅದರೊಡೆಯ ನೀನು ಮಹಾ ಸೋಮಾರಿ. ಅಲ್ಲಿ ಕಾಯಕವಿಲ್ಲ, ದುಡಿಮೆಯಿಲ್ಲ; ಗುರುಲಿಂಗಜಂಗಮರ ದಾಸೋಹವಿಲ್ಲ. ಕೈಲಾಸ, ಸ್ವರ್ಗ ನನಗೆ ಬೇಡ’ ಎಂದು ಖಡಾಖಂಡಿತ ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ!

ಧೂಳಯ್ಯನೆಂಬ ಶರಣ ಹೊಲಿಯುವ ಕಾಯಕದವ. ಅವನ ಸೂಜಿಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಶಿವ ಬಂದು ಕುಳಿತನಂತೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಧೂಳಯ್ಯ ‘ಅಡ್ಡ ಸರಿ, ನನ್ನ ಕಾಯಕ ಮಾಡಬೇಕು’ ಎಂದನಂತೆ!

ಹೀಗೆ ಇಷ್ಟದೈವವೇ ಅಡ್ಡ ಬಂದರೂ ಆಚೆ ಸರಿಸುವಷ್ಟು ಕಾಯಕಶ್ರದ್ಧೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದ ಕಾಯಕನಿರತರ ನೆಲ ನಮ್ಮದು. ನಿದ್ರೆ ಬರದ, ಹಸಿವೆ ಬಾಧಿಸದ, ನೋವೇ ಇರದ, ಮಾಡಲೇನೂ ಕೆಲಸವಿರದೆ ಬರಿಯ ವಿರಾಮ-ಸುಖಗಳೇ ತುಂಬಿದ ದಿವ್ಯನೆಲೆ ಸ್ವರ್ಗವೆನ್ನುವರಲ್ಲವೆ? ಕಾಯಕವಿರದ ಸ್ವರ್ಗ ತಮಗೆ ಬೇಡವೇಬೇಡ ಎಂದರು ಕಾಯಕಯೋಗಿ ಶರಣರು! ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸವೆಂದ ಆಯ್ದಕ್ಕಿ ಮಾರಯ್ಯ.

ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗುವುದೆಂದರೆ ಒಂದೇಸಲಕ್ಕೆ ನಮ್ಮನ್ನು ನಾವು ಹುಡುಕಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ, ರಚನ-ನಿರಚನ ಎರಡೂ ಆಗುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕ್ರಿಯೆ. ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಶ್ರಮದ ಸೌಂದರ್ಯ ಅದು. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಶ್ರಮದಿಂದ ಕಲೆ ಹುಟ್ಟುವುದು.

ಆದರೆ ಶ್ರಮಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕಾಡುಮನುಷ್ಯ ನಾಗರಿಕಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಹೋದಂತೆ ಕಾಯಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವಿರಾಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಗುವತ್ತ ಚಲಿಸಿತು. ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಫಲ ಬಯಸುವ; ಒಂದೆಡೆ ವಿರಾಮವೇ ಮೌಲ್ಯವೆನಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಶ್ರಮದ ಕೀಳುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ವೈರುಧ್ಯವಿರುವ ಯಂತ್ರಯುಗಕ್ಕೆ ಮನುಷ್ಯ ಸಮಾಜ ಬಂದು ಮುಟ್ಟಿತು. ಯಂತ್ರಯುಗದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯದು, ಕೆಟ್ಟದ್ದು ಎರಡೂ ಇದೆ. ಮನುಷ್ಯ ಶ್ರಮವನ್ನು, ಬದುಕನ್ನು ಘನತೆ ಹೀನಗೊಳಿಸುವ ಕೆಲವು ಕೆಲಸಗಳು ಸುಲಭಗೊಂಡಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಕರ್ ಮಶೀನುಗಳು ಕೈಯಿಂದ ಚರಂಡಿ, ಮ್ಯಾನ್‌ಹೋಲ್ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲೂ ಮಾನವ ಶ್ರಮ ಇದ್ದೇ ಇದೆ.

ಹೀಗೆ ಶ್ರಮಯುಗವು ಯಂತ್ರಯುಗವಾಗುತ್ತಾ ಶ್ರಮರಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಅತಿಶ್ರಮವೆಂಬ ಎರಡು ವಿರುದ್ಧ ಬಿಂದುಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದೆ.

ಯಂತ್ರಯುಗದ ಶ್ರಮ

ಯಂತ್ರಯುಗದ ಶ್ರಮ ಕುರಿತ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ನ ಗ್ರಹಿಕೆ ಅನನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಶ್ರಮರಾಹಿತ್ಯ ಒಂದು ತುದಿಯಾದರೆ ಅತಿಶ್ರಮ ಮತ್ತೊಂದು ತುದಿಯಾಗಿದೆ.

ಶ್ರಮರಾಹಿತ್ಯವೇ ಸ್ವರ್ಗ 


ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಶ್ರಮವನ್ನು ಮೇಲುಕೀಳೆಂದು ಶ್ರೇಣೀಕರಣಗೊಳಿಸಿದ ಕಾಲದಿಂದ ಶ್ರಮ ಕೀಳೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮರಹಿತ ಬೌದ್ಧಿಕ ದುಡಿಮೆ ವಿರಾಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಿರಳ ಜನರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಅದೇ ಜ್ಞಾನ, ಅದೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಬೌದ್ಧಿಕ ದುಡಿಮೆ ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ದಿನವೇ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರಮಪಡುವ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಜನರದು ಕೆಳ ಜಾತಿ/ವರ್ಗವಾಯಿತು. ಶ್ರಮದ ಕೆಲಸವು ಚಾಕರಿ, ಜೀತ, ಸೇವೆ, ಕೂಲಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಮಾನವ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಹೋದ ಈ ಅಸಹಜ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಇವತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ತಾರತಮ್ಯ, ವಂಚನೆಗಳ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.

ಭೂಮಿಮೇಲಿನ ಸಕಲ ಜೀವರಾಶಿಗಳಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳು ನಾವು. ತಮ್ಮ ಆಹಾರ ತಾವು ತಯಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಸ್ಯ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಒತ್ತಟ್ಟಿಗಿರಲಿ, ದಿನಬಳಕೆಯ ಬಟ್ಟೆ, ಸೋಪು, ಪೊರಕೆ, ಬ್ರಷ್, ಎಣ್ಣೆ, ಅಕ್ಕಿ, ಔಷಧಿ, ಕಾರು, ಮೊಬೈಲು, ಕುರ್ಚಿ, ಮನೆ, ಕಪಾಟು, ಪುಸ್ತಕ, ಪೆನ್ನು, ಚಪ್ಪಲಿ ಮುಂತಾದ ಅವಶ್ಯಕ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇಒಂದನ್ನೂ ನಾವು ತಯಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರೆವು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ವಸ್ತುಗಳಿಗಾಗಿ, ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಶ್ರಮ ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದೇವೆ. ನಮಗಾಗಿ ಯಾರೋ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ಕೂಲಿ ಕೊಟ್ಟು ನಾವು ಹಿರಿಮೆ ಅನುಭವಿಸಬೇಕು. ಯಂತ್ರ ನಮ್ಮ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು, ಯಂತ್ರ ತಯಾರಿಸಲು/ತಿರುಗಿಸಲು ಮತ್ಯಾರೋ ಇರಬೇಕು. ಗಾಂಧೀಜಿ ಹಿಂದ್ ಸ್ವರಾಜ್‌ನಲ್ಲಿ, ಚಾರ್ಲಿ ಚಾಪ್ಲಿನ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿರುವಂತೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶ್ರಮಪರಾವಲಂಬನೆಯೇ ಬದುಕಿನ ಅತ್ಯುಚ್ಛ ಸ್ಥಿತಿ, ಪರಮಸುಖ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅತಿಶ್ರಮ 





ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ ಮೌಲ್ಯವಿಲ್ಲದ, ಕೀಳುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅತಿಶ್ರಮ ಎರಡು ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿದೆ:

ಅ) ಕಾರ್ಮಿಕರ-ಸೇವಾ ವರ್ಗದ ಉತ್ಪಾದಕ/ಪಾಲನಾ ಶ್ರಮ
ಆ) ಮಹಿಳೆಯರ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಶ್ರಮ.

‘ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಂದ ದಿನದ ಕೆಲಸ ಮುಗಿಸಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಹೊರಬರುವಾಗ ಅವರ ಶ್ರಮದ ಸಾವು ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ತಯಾರಿಸಿದ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಮೌಲ್ಯ ತಂದುಕೊಡುವುದು ಶ್ರಮಿಕರ ರಕ್ತ, ಬೆವರು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೀರೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ’ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ ಮಾರ್ಕ್ಸ್. ಶ್ರಮದಿಂದಲೇ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಮೌಲ್ಯ. ಆದರೆ ಹೆಸರುಳಿಯುವುದು ಬಂಡವಾಳ ಹಾಕಿದವರದು ಮಾತ್ರ. ಫೆರೋ ಖುಫ್ರುವಿನ ಪಿರಮಿಡ್ ಆಗಲಿ, ಶಹಜಹಾನನ ತಾಜಮಹಲಾಗಲಿ, ಏಕತಾ ಮೂರ್ತಿಯೇ ಆಗಲಿ - ತಯಾರಿಕೆಯ ಹಿಂದಿನ ಸಸ್ತಾ ಮಾನವಶ್ರಮ ನೆನಪಿನಲ್ಲುಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾಡಿಸಿದವರ ಹೆಸರಷ್ಟೇ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಮೊಬೈಲನ್ನೇ ಗಮನಿಸಿ; ಅದಕ್ಕೆ ಬಳಸಿದ ಲೋಹ, ಲೋಹದ ಅದಿರನ್ನು ಗಣಿಯಿಂದ ತೆಗೆದವರು, ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿದವರು, ಹಾಳೆ ಮಾಡಿದವರು, ಗಾಜು ಮಾಡಿದವರು, ಚಿಪ್ ಬರೆದವರು, ಬ್ಯಾಟರಿ ಮಾಡಿದವರು, ಅವನ್ನೆಲ್ಲ ಕೂಡಿಸಿದವರು, ಮೊಬೈಲಿನ ಸಿಗ್ನಲ್‌ಗಾಗಿ ಉಪಗ್ರಹ ತಯಾರಿಸುವುದರ ಹಿಂದಿನ ಸಾವಿರದೆಂಟು ತಂತ್ರಜ್ಞರು, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಈ ಇವರೆಲ್ಲರ ಪೊರೆದ ಅವರವರ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮಹಿಳೆಯರು - ಇವರ‍್ಯಾರ ಬಗೆಗೂ ನಮಗೆ ಗೊತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮೊಬೈಲು ತಯಾರಿಸಲೆಂದು ಬಂಡವಾಳ ಹಾಕಿದ ಕಂಪನಿಯ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರ ಜಾಹೀರಾಗುತ್ತದೆ.

ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮದ ಸ್ವರೂಪ ಬದಲಾಗಿರುವುದು ಹಾಗೂ ಯಂತ್ರಗಳ ಒಡೆತನ ಬಂಡವಾಳ ಹೊಂದಿದ ಮನುಷ್ಯರದೇ ಆಗಿರುವುದು. ಯಂತ್ರಗಳೊಡನೆ ಮನುಷ್ಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ ತಾನೊಂದು ಯಂತ್ರವೇ, ಯಂತ್ರದ ಭಾಗವೇ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಬಳಕೆಯಾದ ಶ್ರಮ ಅನಾಮಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಶ್ರಮ ಕಾಣದಂತೆ ವಸ್ತು ತಯಾರಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ಶ್ರಮ ತೃಪ್ತಿ ನೀಡದೇ, ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಮುದ ನೀಡದೇ, ಕೆಲಸ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯೆನಿಸುತ್ತಿದೆ. ಶ್ರಮಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿದ್ದರೂ ಅತಿಶ್ರಮದ ಕಾರಣದಿಂದ ತೃಪ್ತಿ, ಘನತೆಯ ಬದುಕು ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ.

ಅದೇವೇಳೆಗೆ ಯಂತ್ರಗಳಿಂದ ತಯಾರಾದ ರಾಶಿರಾಶಿ ವಸ್ತುಗಳು ನಾವು ಕೈಯಿಂದ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತಿವೆ. ವಸ್ತುಗಳ ತಯಾರಕರಿಗೆ ಮಾರಾಟದ ಲಾಭ ವಂಚಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಅವು ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿವೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಕೆ ಮಾಡಲು ಕುಂಬಾರರಿಗೆ ವರುಷ ಬೇಕು, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಗೆ ನಿಮಿಷ ಸಾಕು! ಹೆಚ್ಚಿದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ, ಹೆಚ್ಚಿದ ಬೇಡಿಕೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ - ಇವೆಲ್ಲವೂ ತಕ್ಷಣ, ರಾಶಿರಾಶಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಕೈಕೆಲಸದಿಂದ ಮನುಷ್ಯ ದೂರ ಸರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿವೆ. ಯಂತ್ರಗಳಿಂದಾಗಿ ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ನಿರುದ್ಯೋಗ ತಾನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ತನ್ನ ಕೈ ತಾನೇ ಕಡಿದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ.

ಅತಿಶ್ರಮದ ಇನ್ನೊಂದು ನೆಲೆ ಮಹಿಳೆ. ಶ್ರಮಿಕರಿಗೆ ಜನ್ಮಕೊಟ್ಟು, ಪಾಲಿಸಿ, ಪೋಷಿಸಿ, ದಿನನಿತ್ಯ ಪೊರೆಯುವ ಅವಳ ಶ್ರಮ ಶ್ರಮವೆಂದೇ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ರೊಟ್ಟಿ, ಹೋಳಿಗೆ, ಹಪ್ಪಳಗಳ ಹಿಂದೆ ಸುರಿದ ಅವಳ ರಕ್ತ, ಕಣ್ಣೀರು, ಬೆವರು ಯಾರ ಗಮನಕ್ಕೂ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಶ್ರಮ ಗೌರವ ಪಡೆದಿಲ್ಲ, ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಅಜ್ಜಿಮುತ್ತಜ್ಜಿಯರು ಕುಟ್ಟಿ, ಜಜ್ಜಿ, ರುಬ್ಬಿ, ಬಡಿಯಬೇಕಿತ್ತು, ಅದಕ್ಕೆ ಕೂಡು ಕುಟುಂಬದ ಹಲವರಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಈಗ ಹೊರಗೆ ದುಡಿಯುವುದಲ್ಲದೇ ಪುಟ್ಟ ಕುಟುಂಬದ ಸಕಲೆಂಟು ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಅವಳೊಬ್ಬಳೇ ನಿಭಾಯಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಅಮ್ಮ ಇಲ್ಲವಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವಳ ಅದೃಶ್ಯ ದುಡಿಮೆ ಅರಿವಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.

ಅದಕ್ಕೇ ಇವತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೂ ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು ಮೇಲ್ಚಲನೆಯ ಅನುಭವ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಮನೆಯ ಕೆಲಸ ನಾವೇ ಮಾಡಿದರೆ ಸೋಲಿನನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾರೋ ಮಾಡಿ ನಾವು ಸುಮ್ಮನೆ ಕೂರುವುದಾದರೆ, ಅಥವಾ ಯಂತ್ರಗಳು ಮಾಡಿದರೆ ವಿಜಯದ ಹುಮ್ಮಸ್ಸು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ!



ಶ್ರಮ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ: ಏನು ಮಾಡೋಣ?

ಪ್ರಿಯಬಂಧು, ಶ್ರಮ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಅಪೂರ್ವ ಹೆಜ್ಜೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ,


  • ಮೊದಲು ವರ್ಗ-ಜಾತಿ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಅಳಿಸಿಕೊಳ್ಳೋಣ.
  • ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ನಮ್ಮ ಕೆಲಸ ನಾವೇ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳೋಣ. ಮನೆಕೆಲಸವನ್ನು ಕುಟುಂಬದ ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷರು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳೋಣ. 
  • ಸಮಾಜ ಕೀಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬೀದಿ ಕಸ ಗುಡಿಸುವುದು) ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರ ಜೊತೆಗೆ ನಾವೂ ಕೈಜೋಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ಶ್ರಮವನ್ನು ಗೌರವಿಸೋಣ. 
  • ನಮಗಾಗಿ ದುಡಿಯುವವರ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಘನತೆ ತರೋಣ.
  • ಗ್ರಾಮೀಣವಾದ, ಸ್ಥಳೀಯವಾದ, ನಮ್ಮ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಅವಶ್ಯವಾದ, ಕೈಕೆಲಸದಿಂದ ತಯಾರಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಆದ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಬಳಸೋಣ. 
  • ಎಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಸಾಕೋ ಅಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಬದುಕಲು ಅನಿವಾರ್ಯವಲ್ಲದ ವಸ್ತುಗಳ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡೋಣ. ವಸ್ತುಮೋಹ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳೋಣ.


ಮಾರ್ಕ್ಸ್, ಬಸವಣ್ಣ, ಬುದ್ಧ, ಅಂಬೇಡ್ಕರ್, ಗಾಂಧಿ, ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಹೆಣ್ಣುಜೀವಗಳು - ಈ ಇವರಿಗೆಲ್ಲ ನಾವು ಕೊಡಬಹುದಾದ ‘ಮೇ’ ಕಾಣಿಕೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೇನಿದೆ?



Sunday, 14 April 2019

ದಲಿತ ಮಹಿಳಾ ಅರಿವು: ಮಹಿಳಾ ಚಳುವಳಿಯ ದಾರಿದೀಪ




ಜಾತಿ-ವರ್ಗ-ಲಿಂಗ ಮೂರೂ ನೆಲೆಗಳಿಂದ ಹತ್ತಿಕ್ಕಲ್ಪಟ್ಟವರು.. ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದ್ದು ಬದುಕಿ ಮನುಷ್ಯ-ಪ್ರಕೃತಿ ನಡುವಣ ಸಮತೋಲನ ಕಾಯ್ದವರು.. ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ತೆತ್ತುಕೊಂಡವರು.. ಎಲ್ಲ ಸೇವಾವಲಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಆವರಿಸಿ ಪ್ರತಿ ಕುಟುಂಬ, ಸಮಾಜದ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿರುವವರು.. ಮನುಷ್ಯ-ಪ್ರಾಣಿಪಕ್ಷಿಗಳೆಲ್ಲವನ್ನು ಅಸೀಮ ಕ್ಷಮೆ ಮತ್ತು ತಾಯ್ತನದಿಂದ ಪೊರೆದ ಋಣಮುಕ್ತರು.. ದಾಸಿಯರ ದಾಸಿಯಂತೆ ಸಮಾಜ ತಮ್ಮನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡರೂ ಅಖಂಡ ಜೀವನೋತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡವರು.. ಎಲ್ಲ ಮಾನವ ಸಹಜ ದೌರ್ಬಲ್ಯ-ದಮನಗಳನ್ನು ನೇರಾನೇರ ಇದಿರುಗೊಂಡವರು.. ಆ ಕಾರಣವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಹೆಣ್ಮನಗಳಿಗಿಂತ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವಾಗಿ, ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಬಲ್ಲವರು..

ಇವರು ಭಾರತದ ದಲಿತ ಮಹಿಳೆಯರು. ಇವತ್ತಿಗೂ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಸಾಕ್ಷಿಪ್ರಜ್ಞೆಗಳಂತೆ, ನೈತಿಕ ಅಳತೆಗೋಲಿನಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಾದ ಗುಂಪು ದಲಿತ ಮಹಿಳೆಯರದು. ಭಾರತದ ದಲಿತೇತರ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ದಮನಿತಳು-ದಮನಿಸುವವಳು; ಅವಕಾಶ ಪಡೆದವಳು-ಅವಕಾಶ ವಂಚಿತಳು ಆಗಿದ್ದರೆ; ದಲಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ಎಲ್ಲ ನೆಲೆಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.

ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಎಲ್ಲ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಮಾನತೆ-ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ-ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ವರ್ಗ-ಜಾತಿ-ಹಿನ್ನೆಲೆ-ಉದ್ಯೋಗದ ಮಹಿಳೆಯರ ಕುರಿತೂ ಮಾತನಾಡುತ್ತದೆ. ಅದುವೇ ಸಬಲೀಕರಣ. ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಗುಂಪು, ವರ್ಗ, ಜಾತಿ, ಉದ್ಯೋಗದ ಮಹಿಳೆಯರಷ್ಟೇ ಸಬಲಗೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ಒಟ್ಟೊಟ್ಟಿಗೇ ಆಗಬೇಕಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಎಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಎಲ್ಲರೂ ಹೋರಾಡಬೇಕು. ಈ ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮಹಿಳಾ ಚಳುವಳಿಗೆ ಅತಿ ಅವಶ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸಮಾಜದ ತಳಸ್ತರದ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಸಮೂಹ ಪ್ರಜ್ಞೆಯೇ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವರ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಮಹಿಳಾ ಚಳುವಳಿಯ ತಳಪಾಯವಾಗಬೇಕಿದೆ. ಭಾರತದ ಮಹಿಳಾ ಚಳುವಳಿ ಅಂಬೇಡ್ಕರರ ವಿಚಾರಧಾರೆಯಿಂದ ತನ್ನರಿವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ದಲಿತ ಮಹಿಳೆಯರ ಅರಿವು ಭಾರತದ ಮಹಿಳಾ ಚಳುವಳಿಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಆಗಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಿದೆ.

ಇಷ್ಟು ಹಿನ್ನೆಲೆಯೊಂದಿಗೆ, ೫೦-೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ದಲಿತ ಚಳುವಳಿಯ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ಬೇಬಿತಾಯಿ ಕಾಂಬ್ಳೆ (೧೯೨೯-೨೦೧೨) ಅವರ ಬದುಕು, ವಿಚಾರಗಳ ಬಗೆಗೊಮ್ಮೆ ಅವಲೋಕಿಸುವುದು ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಜಯಂತಿ, ಮತ್ತೊಂದು ಲೋಕಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುವ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಮರಾಠಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಚಳುವಳಿಯ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಹು ಪರಿಚಿತ ಮತ್ತು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ ಬೇಬಿತಾಯಿ ಕಾಂಬ್ಳೆ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯದಂತೆಯೇ ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದವರು. ದೇಶದ ಬಹುತೇಕ ಚಳುವಳಿ, ರಾಜಕಾರಣಗಳು ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕತ್ವದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿರುವಾಗ ಬೇಬಿತಾಯಿಯವರಂತಹ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ದಿಟ್ಟ ಬೌದ್ಧ ಮಹಿಳೆಯರು ದಲಿತ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಚಳುವಳಿಯ ದಿಕ್ಕುದೆಸೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ಅವಶ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಬೇಬಿತಾಯಿ ಕಾಂಬ್ಳೆ (೧೯೨೯-೨೦೧೨)


ಬೇಬಿತಾಯಿ ಕಾಂಬ್ಳೆಯವರ ತಂದೆ ಫಂಡರಿನಾಥ ಕಾಕಡೆ ಮುಂಬಯಿಯ ಮುಂಬಾದೇವಿ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಪುಣೆಯ ಹಾಲಿನ ಡೈರಿಗೆ ಕೂಲಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಸೇರೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ತವರಿನ ಅಜ್ಜಂದಿರು, ಮಾವಂದಿರು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಬಳಿ ಬಟ್ಲರುಗಳಾಗಿದ್ದರು. ತನ್ನ ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರಿಂದಲೇ ಅಂಬೇಡ್ಕರರ ವಿಚಾರಗಳ ಬಗೆಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದ ಬೇಬಿ, ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರವಾಗಿದ್ದರು.

ಬೇಬಿಗಿಂತ ಮುನ್ನ ಅವರ ತಾಯಿಗೆ ಮೂರು ಹೆಂಗೂಸುಗಳು ಹುಟ್ಟಿ ತೀರಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಎಳೆಗೂಸು ಬೇಬಿ ಸಹ ಹುಟ್ಟಿದ ಕೂಡಲೇ ಅಳದೆ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟಿತವಾಗುಳಿಯಿತೆಂದು ‘ಶವ’ ಹೂಳುವ ತಯಾರಿ ನಡೆದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವರ ಅವ್ವ ಬೆಳಗಾಗುವ ತನಕ ಯಾರೂ ಕೂಸನ್ನು ಮುಟ್ಟಲು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ, ತೊಡೆ ಮೇಲಿಂದ ತೆಗೆಯಲೂ ಇಲ್ಲ. ಏನಾಶ್ಚರ್ಯ, ಅವ್ವನ ಬೆಚ್ಚನೆ ಮಡಿಲಿನಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಇದ್ದ ಮಗು ಬೆಳಗಾಗುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮೆಲ್ಲನೆ ಉಸಿರಾಡತೊಡಗಿ ಅಳುವ ಸದ್ದು ಕೇಳಿತು. (ಹೀಗೆ ಎಷ್ಟು ಹೆಣ್ಣುಶಿಶುಗಳು ಜೀವಂತ ಗುಂಡಿಯೊಳಗೆ ಹೋಗಿವೆಯೋ ಎಂದು ನಂತರ ಬೇಬಿತಾಯಿ ನೆನೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.)

ಸಾಕಷ್ಟು ಅನುಕೂಲಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ ವೀರಗಾಂವಿನ ಅಜ್ಜನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯ ಕಳೆದ ಬೇಬಿ ಒಂಭತ್ತನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ತನ್ನೂರಿಗೆ ಬಂದು ಬ್ರಿಟಿಷರು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಬಾಲಕಿಯರ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಲು ಶುರು ಮಾಡಿದರು. ಅದು ಅಂಬೇಡ್ಕರರ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಚಳುವಳಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಬಲಗೊಂಡಿದ್ದ ಕಾಲ. ಅವರದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಶಾಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ದಲಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಕರಿಹಲಗೆ ಮತ್ತು ಮಾಸ್ತರು ಎರಡೂ ಕಾಣದ ದೂರದ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಿಯೂ ಹೋಗದಂತಹ ಅನುಭವ. ಹೀಗೆ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ಎಲ್ಲ ಸಂಕಟಗಳನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸುತ್ತ ಬೇಬಿತಾಯಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಗ್ರಹಿಸಿ ನೆನಪಿನ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಭದ್ರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡರು. ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ ವೀರಗಾಂವಿಗೆ ಬಂದು ಮಾತನಾಡಿದ ಅಂಬೇಡ್ಕರರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಅವರ ಮೇಲೆ ಗಾಢ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು.

ನಾಲ್ಕನೇ ತರಗತಿ ಪಾಸಾದ ೧೩ ವರ್ಷದ ಬೇಬಿಗೆ ಕೋಂಡಿಬಾ ಕಾಂಬ್ಳೆ ಎಂಬ ವರನ ಜೊತೆ ಮದುವೆಯಾಯಿತು. ಬೇಬಿ ಮತ್ತವರ ಪತಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಶುರುಮಾಡಿದರು. ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೂತ ಬೇಬಿತಾಯಿ ಸಾಮಾನು ಕಟ್ಟಲು ತರುತ್ತಿದ್ದ ಹಳೆಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು, ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದತೊಡಗಿದರು. ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನೂ ತಂದು ಓದತೊಡಗಿದರು. ತನ್ನ ಬದುಕಿನ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಬರೆದಿಡತೊಡಗಿದರು. ತನ್ನ ಕುರಿತಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಬರೆಯದೇ, ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಗಂಡುದರ್ಪದಿಂದ ಬವಣೆ ಅನುಭವಿಸುವ ಎಲ್ಲ ದಲಿತ ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗೆಗೆ ಬರೆದರು. ಆದರೆ ೨೦ ವರ್ಷ ಕಾಲ ತನ್ನ ಗಂಡನಿಂದ ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳಿಂದ ಬರೆದಿದ್ದನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟರು. ನಂತರ ಅದು ಆತ್ಮಕತೆಯಾಗಿ ‘ಜೀನಾ ಅಮುಚ್ಯಾ’ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅದು ಬರೀ ಅವರೊಬ್ಬರ ಬದುಕಿನ ಕತೆಯಲ್ಲ. ಅವರಂತಹ ಹಲವು ಬದುಕುಗಳ ಜೀವನಗಾಥೆ. ಮದುವೆ, ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹ, ಹೆಣ್ಣಿನ ದಮನ, ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೆಣ್ಣುಕಣ್ಣೋಟದಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದು ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿದೆ.

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ದಲಿತ ಚಳುವಳಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಬೇಬಿತಾಯಿ ಫಲ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಮಂಡಲ ಶುರು ಮಾಡಿದರು. ನಿಂಬೂರೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದ ಬಾಲಕಿಯರಿಗಾಗಿ ವಸತಿ ಶಾಲೆ ಶುರು ಮಾಡಿದರು. ಕವಿತೆ ಮತ್ತು ಬರಹಗಳನ್ನೂ ಬರೆದರು.

‘ಜೀನಾ ಅಮುಚ್ಯಾ’ವನ್ನು ‘ದ ಪ್ರಿಸನ್ಸ್ ವಿ ಬ್ರೋಕ್’ ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ ಮಾಯಾ ಪಂಡಿತ್ ನಡೆಸಿದ ಸಂದರ್ಶನದ ಸಂಗ್ರಹಾನುವಾದ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚುಮರೆಯಿಲ್ಲದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಗಾಢ ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ತ್ರೀ ಸಂವೇದನೆ, ಬೌದ್ಧ ಸಂಯಮ ಮೊದಲಾದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಸಂದರ್ಶನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

‘ಕೆಲಸ ಮಾಡೋರೇ ಹೆಂಗಸರು..’



ನಿಮ್ಮ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕಿನ ವಿವರಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಇವೆ. ನಿಮ್ಮ ಬಗೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೇಳುತ್ತೀರಾ?

ಹೌದು, ನಾನು ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯಕ್ಕಿಂತ ಸಮುದಾಯದ ಅನುಭವಗಳ್ನ ಜಾಸ್ತಿ ಬರೆದೆ. ಅವ್ರು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದೆಲ್ಲ ನನ್ನ ಅನುಭವನೂ ಆಗಿತ್ತು. ನನ್ನ ಜನರ ಕಷ್ಟನಷ್ಟ ನಂದೂ ಆಗಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ನಂಗೆ ಸಮುದಾಯದ ಹೊರ‍್ಗೆ ನಿಂತು ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ ಯೋಚನೆ ಮಾಡೋದು ಭಾಳ ಕಷ್ಟ. ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಭಾಳ ಮಹಿಳೇರಿದ್ರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ(ಅಂಬೇಡ್ಕರ್)ರ ಮಾತಿನಂಗೆ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಳನ್ನ ಶಾಲೆಗೆ ಕಳಿಸಬೇಕೂಂತ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿದ್ರು. ಅವರು ಸಾಧಾರ‍್ಣ ಕೃಷಿ ಕೂಲಿಗಳು. ಅವರಿಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಾಲೆಗೆ ಕಳಿಸಕ್ಕೆ ದುಡ್ಡೆಲ್ಲಿಂದ ಬರಬೇಕು? ಆ ಕಾಲ್ದಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗದೋರಿಗೆ ಯಾವ ರಿಯಾಯ್ತಿನೂ ಇರ್ಲಿಲ್ಲ. ಶಾಲೆಗಳು ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಯಾವ್ದೇ ಅನುದಾನ ಪಡೀತಿರಲಿಲ್ಲ.

ಒಬ್ಬಾಕೆ ತನ್ನಿಬ್ಬರು ಮಗಂದಿರನ್ನು ಸೆಕೆಂಡರಿ ಸ್ಕೂಲಿಗೆ ಸೇರ‍್ಸಕ್ಕೆ ೯೦ ರೂಪಾಯಿ ಕಟ್ಬೇಕಿತ್ತು. ಅಷ್ಟು ದುಡ್ಡು ಎಲ್ಲಿಂದ ತರ‍್ತಾಳೆ? ಅದು ಮಳೆಗಾಲ ಬೇರೆ. ಹೊಲ್ದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸನೂ ಇಲ್ಲ, ಕೂಲಿನೂ ಇರಲ್ಲ. ದುಡ್ಡೂ ಇಲ್ಲ. ಗಂಡ ಕಟ್ಟಡ ಕಟ್ಟೋ ಕೆಲಸಗಾರ. ಅವುನ್ನ ದುಡ್ಡು ಕೇಳಿದ್ರೆ ಶಾಲೆ ಬಿಡಿಸಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಕರ‍್ಕಂಡುಹೋಗ್ತಿದ್ದ. ಅವಳ ನೆಂಟರಿಷ್ಟರೂ ಬಡವ್ರೇ. ಎಲ್ಲಿಂದ ದುಡ್ಡು ತರದು? ಕೂಡ್ಲೇ ಅವಳಿಗೆ ಮಳೆಗಾಲದ ಊಟಕ್ಕೆ ಬಿದಿರು ಬುಟ್ಟೀಲಿ ತುಂಬಿಟ್ಟ ಜೋಳ ನೆನಪಾಯ್ತು. ಗಂಡ ಆಚೆ ಹೋದ್ದೇ ಮಗಂದಿರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕುಕ್ಕೆಗಟ್ಲೆ ಜೋಳನ ಅಂಗಡಿಗೆ ಒಯ್ದು ಮಾರಿದ್ಲು. ಫೀಸು ಕಟ್ಟುವಷ್ಟು ದುಡ್ಡು ಬಂದೇಬಿಡ್ತು! ಆದ್ರೆ ಗಂಡಂಗೆ ವಿಷ್ಯ ತಿಳ್ದಿದ್ದೇ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಡ್ದ. ಆ ಮಳೆಗಾಲ ಇಡೀ ಅರೆಹೊಟ್ಟೆ, ಉಪಾಸ. ಆದ್ರೆ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ರು ಹೇಳ್ದಂಗೆ ಅವ್ಳು ನಡೆದಿದ್ಲು. ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ತೊಂದ್ರೆ ಆಗ್ಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಮುಗಿಸಿದರು, ಕಾಲೇಜಿಗೂ ಹೋದ್ರು.

ಅಂದರೆ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಗಂಡಸರಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರು ಅಲ್ಲವೆ? ಅವರು ಬಾಬಾರನ್ನು ಅಷ್ಟೊಂದು ನಂಬಿದ್ದು ಏಕೆ?

ಮೇಲ್ಜಾತಿಯವರ ಮನೆ ಮುಂದೆ ಕಟ್ಟಿಗೆ ಹೊರೆ ಹಾಕಿ ಅವರು ಅಷ್ಟು ದೂರ‍್ದಲ್ಲಿ ಆಳೆತ್ತರದ ಜಗಲಿ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ಚೌಕಾಶಿ ಮಾಡ್ತಿದ್ರು. ನಂತರ ಅದರಲ್ಲೇನಾದ್ರೂ ‘ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ’ ಹೆಂಗಸರ ಕೂದಲು ಉಳಿದಿದೆಯಾ ನೋಡೀಂತ ತಾಕೀತು ಮಾಡಿ ಪೈಸೆ ಬಿಸಾಡೋರು. ಹಿಂಗಿರುವಾಗ ದಲಿತ ಹೆಣ್ಮಕ್ಕಳು ಉಳಿದ ಮಹಿಳೇರನ್ನ ಹೇಗೆ ನೆಚ್ಕಳಕ್ಕೆ ಆಗುತ್ತೆ? ಅವ್ರು ನಂಬೋದಾದ್ರೆ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ರ ಮಾತನ್ನೇ ನಂಬಬೇಕಿತ್ತು. ಗಂಡಸರನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದರೆ, ‘ಹುಡುಗ್ರುನ್ನ ಯಾಕ್ ಶಾಲೆಗ್ ಕಳಿಸ್ಬೇಕು? ಮಹಾ ಓದಿ ಮಾಸ್ತರೋ ಕಾರಕೂನ್ರೋ ಆಗಿ ಉದ್ಧರಿಸದು ಅಷ್ಟ್ರಲ್ಲೇ ಇದೆ. ನನ್ಜೊತೆ ಕೂಲಿ ಕೆಲ್ಸಕ್ಕಾದ್ರೂ ಬರ‍್ಲಿ. ಅವ್ರ ಅನ್ನ ಹುಟ್ಟೋವಷ್ಟಾದ್ರೂ ಕಾಸು ಬಂದೀತು. ಶಾಲೆಪಾಲೆ ಓದು ಅಂತ ಹುಚ್ಚು ಹಿಡ್ಸಿ ಅವುನ್ನ ನಾಶ ಮಾಡ್ತಿದಿರಿ’ ಅಂತಿದ್ರು. ಆದ್ರೆ ದಲಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ಗಂಡಸರ ಮಾತಿಗೆ ಕಿವಿಗೊಡ್ತನೇ ಇರ್ಲಿಲ್ಲ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಹೇಳಿದ್ರು, ‘ನೀವು ದೇವರನ್ನು ನಂಬಿದಿರಿ. ತಲೆಮಾರುಗಳನ್ನೇ ಅವನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿರಿ. ಈಗ ನನಗೊಂದು ಅವಕಾಶ ಕೊಡಿ. ನನಗೆ ಈ ತಲೆಮಾರಿನ ಹುಡುಗ ಹುಡುಗಿಯರನ್ನ ಕೊಡಿ. ೨೦ ವರ್ಷ ಸ್ವಲ್ಪ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿ. ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಿ. ಉಪವಾಸ ಬಿದ್ದರೂ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ ಶಾಲೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಕಳಿಸದೇ ಇರಬೇಡಿ. ೨೦ ವರ್ಷ ಕಳೆದಮೇಲೆ ನೀವೇ ಬಂದು ಹೇಳುತ್ತೀರಿ, ದೇವರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಈ ಎರಡರಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು ಅಂತ’ ಅಂದಿದ್ರು. ಅವರು ಹೇಳಿದ ಈ ಮಾತು ದಲಿತ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಎದೆಗೆ ನಾಟಿತ್ತು. ಈಗ ನೀವು ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾಣೋ ಎಲ್ಲ ದಲಿತ ಗಂಡಸ್ರನ್ನೂ ಅವರ ತಾಯಂದ್ರೇ ಹೀಗೆ ತಯಾರು ಮಾಡಿದ್ದು. ಆದರೆ ಅವ್ರ ಮಕ್ಕಳು ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ. ಯಾಕಂದ್ರೆ ಅವರು ಶ್ರೀಮಂತ್ಕೇಲಿ ಮುಳುಗೋಗಿದಾರೆ.

ಆ ಕಾಲದ ದಲಿತ ಚಳುವಳಿಗೆ, ದಲಿತ ರಾಜಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಕೊಡುಗೆ ಏನು? ಮಹಿಳೆಯರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಹೇಗಿತ್ತು? 

ದಲಿತ ಚಳುವಳೀಲಿ ಇದ್ದೋರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರೇ ಆಗಿದ್ರು.

ಅದಕ್ಕೆ ಗಂಡಸರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಹೇಗಿತ್ತು?

ಆಗ ಚಾವಡಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಗೆ ಬರ‍್ತಿದ್ದ ಹೋರಾಟಗಾರ್ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನೋರು ಮುಂಬೈಯೋರೇ ಆಗಿದ್ರು. ಇಡೀ ಸಮುದಾಯ ಅವರು ಏನು ಹೇಳ್ತಾರೆ ಅಂತ ಕೇಳಕ್ಕೆ ನೆರೀತಿತ್ತು. ಆ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಹೇಳೋರು, ‘ಇಲ್ಲಿ ನೋಡ್ರಿ, ಇಡೀ ಮನೇನ ನಿಭಾಯಿಸೋರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು. ಹೌದಾ? ಹಂಗಾಗಿ ಮೌಢ್ಯ, ದೇವರು ಮುಂತಾದವು ಹೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿರೋದ್ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾತ್ರ ದೊಡ್ಡದಿದೆ. ಅವರ ಮೈಮೇಲೇ ದೆವ್ವ ಭೂತ ಬರ‍್ತಾವೆ. ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳು ಗಟ್ಟಿಯಾಗೋದರಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾಲು ದೊಡ್ಡದಿದೆ. ನಿಜ. ಆದ್ರೆ ನಿಜವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡೋರೇ ಹೆಂಗಸರು. ಅದಕ್ಕೇ ಕತ್ತಲನ್ನು ತರೋ ಹೆಂಗಸರೇ ಬೆಳಕನ್ನೂ ತರಬಲ್ಲರು. ಈ ಮನುಷ್ಯ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್, ಏಳು ಸಮುದ್ರ ದಾಟಿ ಹೋಗಿ ಎಲ್ಲ ತಿಳ್ಕಂಡು ಬಂದಿದಾರೆ. ತುಂಬ ಓದಿದಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನ ನಮಗೆಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡ್ಕತಾರೆ. ಅವರು ಹೇಳದ್ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಥ ಇದೆ’ ಅಂತ ಹೇಳ್ತಾ ಮಹಿಳೆಯರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ, ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಗ್ಗೆ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ರು ಏನು ಹೇಳಿದ್ರೋ ಅದನ್ನ ತಿಳಿಸ್ತಿದ್ರು. ಅವರ ಮಾತ್ನ ಉಳಿದ ಗಂಡಸರು ಒಪ್ಕಳೋರು. ನಿಧಾನ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳೂ ಸಭೆಗ್ ಬರಕ್ಕೆ ಶುರು ಮಾಡಿದ್ರು. ದೂರದೂರದ ಊರಲ್ಲಿರ‍್ತಿದ್ದ ಸಭೆಗೆ ನಾಕೈದ್ ದಿನಕ್ಕಾಗೋವಷ್ಟು ಭಕ್ರಿ ಮಾಡಿ ಹೊತ್ಕಂಡು ಬರೋರು.

ಹಾಗೆ ಬಂದಾಗ ಅವರ ಮನೇನ ಯಾರು ನೋಡಿಕೊಳ್ತಾ ಇದ್ದರು?

ವಯಸ್ಸಾದ ಹೆಂಗಸರು. ಅವರ ಅತ್ತೇರು, ಅವ್ವಂದ್ರು ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಖ್ಯ ಅನ್ನೋದನ್ನ ಬಲು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರೂ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸೋರು. ಹೀಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಹೆಣ್ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳು, ಮನೇನ ಬಿಟ್ಟುಬಂದು ಮೋರ್ಚಾ, ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವೇಶ, ಹೋಟೆಲ್ ಮತ್ತಿತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ಪ್ರವೇಶ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ತಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಗಂಡಸರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹನೂ ಪಡಕೊಂಡ್ರು. ಅವರವರ ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಕಿರಿಯರೆಲ್ಲ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ನಿಂತ್ರು. ಬಾಬಾ ಒಂದು ಟೆಲಿಗ್ರಾಂ ಕಳಿಸಿ ಹಿಂಗೆ ಮಾಡಿ ಅಂದ್ರೆ ಮುಗೀತು. ತಕ್ಷಣ ಸಿದ್ಧತೆ ಶುರುವಾಗ್ತಿತ್ತು. ನನ್ನ ಅಣ್ಣ ಹಾಸ್ಟೆಲಲಿದ್ದ. ಅವನು ಒಂಭತ್ತನೇ ಕ್ಲಾಸಲ್ಲಿ, ನಾನು ನಾಕನೇ ಕ್ಲಾಸಲ್ಲಿದ್ದೆ ಅಂತ ಕಾಣುತ್ತೆ. ನನ್ನ ಅಣ್ಣತಮ್ಮಂದಿರ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸೋ ಅವಕಾಶ ನಂಗೆ ಸಿಕ್ತು.

ನಿಮ್ಮ ಅನುಭವ ಹೇಗಿತ್ತು?

ಅವೆಲ್ಲ ಮಹಾನ್ ಹೋರಾಟಗಳು. ಮೇಲ್ಜಾತಿಯೋರ ಜೊತೆ ಯಾವಾಗ್ಲೂ ಸಂಘರ್ಷ. ಅವ್ರು, ‘ಈ ಮಹಾರರು ಹೆಚ್ಕಂತಾ ಇದಾರೆ. ಅವ್ರನ್ನ ಊರೊಳಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಕಳಲ್ಲ ನಾವು’ ಅಂತಿದ್ರು. ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ನಿಷೇಧ. ಹಿಟ್ಟಿನ ಗಿರಣಿಗೂ ಹೋಗೋ ಹಂಗಿಲ್ಲ. ಬದುಕೇ ಕಷ್ಟ ಅನ್ನೋ ಹಂಗಿತ್ತು. ನಮ್ಮನೇಲಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇರೆಯಾಗಿತ್ತು. ನಮ್ಮಪ್ಪ ಅದೆಂಗೋ ಎಲ್ಲ ನಿಭಾಯಿಸ್ತಿದ್ದ. ನಮ್ಮವ್ವನ್ನ ಮನೆ ಹೊರ‍್ಗೆ ಹೋಗಕ್ಕೇ ಬಿಡ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಪ್ಪ ಮತ್ತು ನಮ್ಮಣ್ಣ ಇಬ್ರು ಹೋರಾಟಗಾರರಾಗಿದ್ರು, ಮನೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಾಮಾನ್ನೆಲ್ಲ ಅವ್ರೇ ತಂದು ಹಾಕೋರು.

ಶಾಲೆ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿ.

ನಮ್ಮ ನಾಯಕರೆಲ್ಲ ನಮ್ಜೊತೆ ಶಾಲೆಗೂ ಬರೋರು. ಬಾಬಾ ಸಾಹೇಬ್ರು ಹೇಳಿದ್ರಲ, ಶಿಕ್ಷಣ ನಿಮ್ಮ ಹಕ್ಕು, ನೀವು ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗ್ಲೇಬೇಕೂಂತ, ಅದು ನಂ ಮನ್ಸಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿತ್ತು. ಆದ್ರೆ ಶಾಲೆಗ್ ಹೋದ್ಮೇಲೆ ನಮ್ಮುನ್ನ ಬೇರೆದೇ ತರ ನಡುಸ್ಕಳೋರು. ಒಂದು ಬದೀಲಿ ಅಥ್ವಾ ಮೂಲೇಲಿ ಕೂರಿಸೋರು. ನಾನು ಹೋಗ್ತಿದ್ದ ಶಾಲೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಶಾಲೆ. ಅಂದ್ರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಸ್ತರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ ಆಗಿದ್ರು. ಅವ್ರುನ್ನ ಮುಟ್ಟಿ ನಾವೆಲ್ಲಿ ಮೈಲಿಗೆ ಮಾಡಿಬಿಡ್ತೀವೋ ಅನ್ನೋದರ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಸಿಕ್ಕಾಪಟ್ಟೆ  ತಲೆಬಿಸಿ ಮಾಡ್ಕತಿದ್ರು. ಅವರ ಶತ್ರುಗಳೇನೋ ಅನ್ನೋ ಹಾಗೆ ತೊಂದರೆ ಕೊಡೋರು. ಕುಷ್ಠರೋಗಿಗಳ ತರ ನಡುಸ್ಕಳೋರು. ನಮ್ಮಕಡೆ ನೋಡ್ತನೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಸಹಪಾಠಿಗಳೆಲ್ಲ ಮೇಲ್ಜಾತಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು. ಅವರಿಗೆ ಎಲ್ಲಿ ಮೈಲಿಗೆ ಆಗುತ್ತೋ ಅನ್ನೋದೊಂದೇ ಚಿಂತೆ. ನಾವೆಂತದೋ ವಿಚಿತ್ರ ಜೀವಿಗಳೇನೋ ಅನ್ನೋಹಂಗೆ ನೋಡ್ತಿದ್ರು. ನಂಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹುಡುಗೀರಲ್ಲಿ ಗೆಳತೀರಿರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಅವ್ರು ತಮ್ಮ ಊಟ ನಮಗೆ ಕೊಡ್ತಿದ್ರು. ಆದ್ರೆ ನಾವ್ ತಂದಿದ್ದು ಏನೂ ಮುಟ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದು ೧೯೪೫ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಇರ್ಬೇಕು.

ನಿಮ್ಮ ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದು ಯಾವಾಗ?

ಮದುವೆಯಾದಾಗ ನಂಗೆ ೧೩ ವರ್ಷ. ತುಂಬ ದೊಡ್ಡೋಳು ಅಂತ ಲೆಕ್ಕ! ನಾನು ನಾಕನೇ ಇಯತ್ತೆ ಪಾಸಾಗಿದ್ದೆ. ನನ್ನ ಮದುವೆಯಾದವರು ಕೋಂಡಿಬಾ ಕಾಂಬಳೆ. ನನ್ನಣ್ಣನ ಸಹಪಾಠಿ. ಇಬ್ರೂ ಒಂದೇ ಹಾಸ್ಟೆಲಲ್ಲಿದ್ರು. ನಾವು ದೂರದ ನೆಂಟ್ರೂ ಆಗಿದ್ವಿ. ಅವರ ಮನೆಯೋರು ಬಂದು ನೋಡ್ಕಂಡು ಹೋಗಿ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಅಂದ್ರು. ಆಗ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ರು ನಾವು ಗಾಂಧರ್ವ ರೀತ್ಯಾ ಮದುವೆ ಆಗ್ಬೇಕು ಅಂತ ಹೇಳ್ತಾ ಇದ್ರು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪುರೋಹಿತರನ್ನ ಕರೀಬೇಡಿ, ಬಾಸಿಂಗ ಮುಂಡಾಸು ಸುತ್ತಬೇಡಿ, ನಾಕು ದಿನ ಅಂತ ಮದುವೆಗೆ ಕಾಲ, ಹಣ ದಂಡ ಮಾಡ್ಬೇಡಿ. ಹುಡುಗಿಗೊಂದ್ ಸೀರೆ, ಹುಡುಗನಿಗೊಂದು ಜೊತೆ ಬಟ್ಟೆ ಸಾಕು ಅಂತಿದ್ರು. ಪುರೋಹಿತರ ಬದಲು ನಿಮ್ಮಲ್ಲೇ ಒಬ್ರು ಹಿರೇರು ಮದುವೆ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮಾಡಿಸಿ, ನಿಂ ಚಾವಡೀಲೇ ಮದುವೆ ಮಾಡ್ಸಿ ಅಂತಿದ್ರು. ಹೀಗೆ ಹೊಸ ರೀತೀಲಿ ಆದ ಮೊದಲ ಮದುವೆಗಳಲ್ಲಿ ನಂದೂ ಒಂದು. ಈಗ ದೀಕ್ಷೆ ಆದ್ಮೇಲೆ ಮದುವೆಗಳು ಬೌದ್ಧ ರೀತ್ಯಾ ಆಗ್ತಾ ಇವೆ. ಅಲ್ಲಿವರೆಗೂ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ರು ಹೇಳಿದಂಗೆ ಗಾಂಧರ್ವ ವಿವಾಹನೇ ಆಗ್ತಿದ್ದಿದ್ದು. ನನ್ ಮದುವೆಗೆ ನಮ್ಮಣ್ಣ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ಮಂಗಳಾಷ್ಟಕನ ತಾನೇ ಬರೆದಿದ್ದ. ಬಡತನ ನನ್ನ ಮತ್ತು ಗಂಡನ ಮನೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ನೌಕ್ರಿ ಅನ್ನೋದು ಸಾಧ್ಯನೇ ಇಲ್ಲ ಅನ್ನೋ ಹಾಗಿತ್ತು. ೪ನೇ ಇಯತ್ತೆ, ೭ನೇ ಇಯತ್ತೆ ಓದಿದೋರಿಗೆ ಯಾರು ಕೆಲ್ಸ ಕೊಡ್ತಾರೆ? ಬದುಕು ತುಂಬ ಕಷ್ಟ ಇತ್ತು.

ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರು ‘ಬರೀ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕ್ರಿ ಅಂತ ಕಾದು ಕೂರ‍್ಬೇಡಿ. ನೀವಿರುವಲ್ಲೇ ಏನಾದ್ರೂ ಸಣ್ಣಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮೊದ್ಲು ಶುರು ಮಾಡಿ. ಹಾಲಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡ್ಬೇಡ್ರಿ. ನಿಮ್ಮತ್ರ ಹಾಲನ್ನ ಯಾರು ತಗತಾರೆ? ನಿಮ್ಮ ಜನ ಹಾಲು ಕುಡಿಯಲ್ಲ, ಮೇಲ್ಜಾತಿಯೋರು ನಿಂ ಕೈಯಿಂದ ತಗಳಲ್ಲ. ನಿಮ್ಮ ಜನ್ರ ಮಧ್ಯನೇ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡ್ಬೋದಾದಂಥ ಏನಾರ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡಿ’ ಅಂತ ಹೇಳ್ತಿದ್ರು.

ಆಗ ನಮ್ಗೆ ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಹಣ್ಣಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಯಾಕ್ ಮಾಡ್ಬಾರ್ದು ಅನ್ನೋ ಯೋಚ್ನೆ ಬಂತು. ಅಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ತುಂಬ ದ್ರಾಕ್ಷಿ ತೋಟ ಇದ್ವು. ಒಂದು ಕೆಜಿಗೆ ಐದ್ರುಪಾಯಿ ಹಂಗೆ ದರ ಇತ್ತು. ಆದ್ರೆ ಉದುರಿದ ದ್ರಾಕ್ಷಿನ ಎಂಟಾಣೆಗೆ ಒಂದು ಕೆಜಿ ತಗೋಬೌದಾಗಿತ್ತು. ದ್ರಾಕ್ಷಿ ತೋಟಕ್ ಹೋಗಿ ಬುಟ್ಟಿ ತುಂಬ ಉದುರಿದ್ ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಹೆಕ್ಕಂಡ್ ಬರ‍್ತಿದ್ದೆ. ನಾನು ಎಂಟಾಣೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದ್ರೆ ಕೊನೆಗೆ ಒಂದ್ರುಪಾಯಿ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಸಲ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಿಗ್ತಿತ್ತು. ಅದನ್ನ ಹಂಗೇ ಉಳಿಸಿಟ್ಟೆ. ನಿಧಾನ ನನ್ನತ್ರ ಇದ್ದ ದುಡ್ಡು ನಲವತ್ತೆಂಟ್ ರೂಪಾಯಿ ಆಯ್ತು. ಆಗ ನಮ್ಮ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿನೂ ಸೇರ‍್ಕಂತು. ಬರಬರ‍್ತ ತರಕಾರಿ ಜೊತೆಗೆ ಎಣ್ಣೆ, ಉಪ್ಪು ಮತ್ತೂ ಬೇರೆಬೇರೆ ಕಿರಾಣಿನೂ ಇಡ್ತಿದ್ವಿ. ಅದ್ರಲ್ಲು ಲಾಭನೇ ಆಯ್ತು. ನಂ ವ್ಯಾಪಾರ ದೊಡ್ಡ ಮಾಡುವಾಂತ  ನಮ್ಮನೇಲಿ ಕಿರಾಣಿ ಸಾಮಾನು ತಂದು ಇಡಣ ಅಂತ ಗಂಡ ಮತ್ತು ಅಣ್ಣನತ್ರ ಅಂದೆ. ಆಗ ನಾವು ನನ್ನ ಗಂಡನ ಮನೆಲೇ ಇದ್ವಿ. ಆದ್ರೆ ತೌರುಮನೆ ಚಾವಡಿ ಎದ್ರಿಗೇ ಇದ್ದಿದ್ದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡ್ತಿದ್ವಿ. ನಾವು ಗಳಿಸಿದ್ದನ್ನ ಮನೆಗೇಂತ ಖರ್ಚು ಮಾಡ್ದೆ ಹಾಗೇ ಉಳಿಸಿದ್ವಿ. ನನ್ನತ್ತೆ ಮಾವ ತುಂಬ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ರು. ಅವರ ಮನೇಲಿ ಇರಕ್ ಬಿಟ್ರು. ಅವ್ರು ತಿನ್ನೋ ಎಂಥದೋ ಒಂದ್ನ ನಮ್ಗೂ ಕೊಟ್ರು. ಮುಂದಿನ ಮೂರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮುನ್ನೂರೈವತ್ತು ರೂಪಾಯಿ ಸಾಮಾನು ತಂದ್ವಿ. ಎಷ್ಟು ಸಾಮಾನು ಬಂತು ಅಂದ್ರೆ ಮನೆಯಿಡೀ ತುಂಬೋಯ್ತು. ಆಗ ಮಂಗಳವಾರ ಪೇಟೇಲಿ ತುಂಬ ಜನ ಮಹಾರ್‌ಗಳಿದ್ರು. ಅವ್ರೆಲ್ಲ ನಂ ಗಿರಾಕಿಗಳಾದ್ರು.

ವ್ಯಾಪಾರ ಚೆನಾಗಾಗ್ತ ಹೋಯ್ತು. ಅದೇ ಮನೇಲಿ ನಾವು ಬೇರೆ ಇರಬೇಕು ಅಂತ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿದ್ವಿ. ನೀರು ತರದು, ಅಡಿಗೆ ಅಂತ ಕೆಲಸದ ಹೊರೆ ನನ್ಮೇಲೇ ಬಿತ್ತು. ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಮೂರು ಗಂಟೆಗೆಲ್ಲ ಎದ್ದು ನಲ್ಲಿಯಿಂದ ನೀರು ತರಬೇಕು. ಅಷ್ಟೊತ್ತಿಗೆ ನಮಗೆ ಎರಡು ಮಕ್ಕಳಿದ್ರು. ಕಾಲುವೆಗ್ ಹೋಗಿ ಅವ್ರ ಬಟ್ಟೆ ತೊಳ್ದು ತರಬೇಕು. ಆಮೇಲೆ ಅಡಿಗೆ. ಎಲ್ಲಾದ್ನೂ ಒಂಭತ್ತರ ಒಳಗೆ ಮುಗ್ಸಿ ಅಂಗಡಿಗೆ ಹೋಗ್ಬೇಕು. ಅಲ್ಲೀವರ‍್ಗೂ ನನ್ ಗಂಡ ಗಲ್ಲಾದ ಮೇಲೆ ಕೂತಿರ‍್ತಿದ್ದ. ಆಮೇಲೆ ನಾನು ಗಲ್ಲಾದ ಮೇಲೆ, ಅವನು ಪೇಟೆಗೆ ಬೇಕಿದ್ದ ಸಾಮಾನು ತರಕ್ಕೆ ಹೋಗ್ತಿದ್ದ.

ಸಾಮಾನು ಪಡೆಯೋದರಲ್ಲಿ ಏನಾದ್ರೂ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಿಸಿದಿರಾ?

ಏನೂ ತೊಂದ್ರೆ ಆಗ್ಲಿಲ್ಲ. ಅವ್ರು ನಮ್ಮನ್ನ ಅಂಗಡಿ ಒಳಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಳ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಏನು ಬೇಕೋ ಅದ್ನೆಲ್ಲ ಕೊಡ್ತಿದ್ರು. ಹಿಂಗೇ ದುಡ್ಡು ಕೂಡಿಡ್ತಾ, ಪರಿಸ್ಥಿತೀಲಿ ಉತ್ತಮಾಗ್ತಾ ಹೋದ್ವಿ. ಒಟ್ಟು ಹತ್ತು ಮಕ್ಳು ಹುಟ್ಟಿದ್ರು. ಅವ್ರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಣ್ಣಲ್ಲೇ ತೀರ‍್ಕಂಡ್ವು. ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆಲ್ಲ ಹೋಗ್ಲೇ ಇಲ್ಲ, ಎಲ್ಲ ಮನೇಲೇ. ಅವ್ವ, ಅತ್ತೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡೋರು.

ನೀವು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ ಸಭೆ, ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡೋ ಬೇರೆ ಮಹಿಳಾ ಹೋರಾಟಗಾರರಿದ್ದರೆ?

ಹೆಚ್ಚಿಲ್ಲ. ಮಹಿಳೇರು ಭಾಗವಹಿಸೋಕೆ ಶುರು ಮಾಡಿದ್ದು ಸ್ವಲ್ಪ ತಡದು, ಅವ್ರು ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ್ಮೇಲೆ. ನಾನು ಸಭೆಗೆ ಹೋಗ್ತಿದ್ದೆ, ಭಾಷಣ ಮಾಡ್ತಿದ್ದೆ. ನನ್ನಜ್ಜಿ ಮುಂಬೈಯಲ್ಲಿದ್ರು. ಆಕೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡ್ತಿದ್ರು. ನಿಧಾನ ಉಳದ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳೂ ಬರಕ್ಕೆ ಶುರು ಮಾಡಿದ್ರು. ಫಲ್ಟಣದಲ್ಲಿ ರಾಜಾ ಮಾಳೋಜಿರಾಜೇ ನಿಂಬಾಳ್ಕರ್ ಮತ್ತವರ ಹೆಂಡ್ತಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿ ಶುರುಮಾಡಿದ ಮಹಿಳಾ ಮಂಡಲದ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಗೆ ಹೇಳ್ಬೇಕು. ಪ್ರತಿ ಮಹಾರ್ ಮನೆಯಿಂದ ಒಬ್ಬ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳಾದ್ರೂ ಮಹಿಳಾ ಮಂಡಲದ ಸದಸ್ಯೆ ಆಗ್ಬೇಕೂಂತ ರಾಜ ಅಪ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ್ದ. ನಮ್ಮವ್ವನ್ನ ಅಯ್ಯ ಯಾವತ್ತೂ ಹೊರಗೋಗಕ್ಕೆ ಬಿಡ್ತಿರ್ಲಿಲ್ಲ, ಅದ್ಕೇ ನಾನು ಸದಸ್ಯಳಾದೆ. ನಂ ಸಮುದಾಯದ ಕೆಲವು ಗಟ್ಟಿ ಮಹಿಳೇರೂ ಸದಸ್ಯರಾದ್ರು. ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನ ಕೇಳಕ್ಕೆ, ಪಡೆಯಕ್ಕೆ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಕ್ಕೆ ಅವರೆಂದೂ ಹಿಂಜರಿದೋರಲ್ಲ. ಸಭೆ ನಡೆಯುವಾಗ ಕೂರಕ್ಕೆ ಕುರ್ಚಿ ಬೇಕೂಂತ ಕೇಳಿ ತಗಂಡು, ಕೂತೇ ಭಾಗವಹಿಸ್ತಿದ್ರು.



ನಿಮ್ಮ ಆತ್ಮಕತೆ ಬರಿಬೇಕು ಅಂತ ಯಾಕನಿಸ್ತು?

ನಾನು ಅಂಗಡಿ ಗಲ್ಲಾದಲ್ಲಿ ಕೂರ‍್ತಿದ್ನಲ, ತುಂಬ ಸಮಯ ಇರ‍್ತಿತ್ತು. ಸಾಮಾನು ಕಟ್ಟಕ್ಕೆ ತರ‍್ತಿದ್ವಲ, ಹಳೇ ಪೇಪರ್ ರದ್ದಿ, ಅದ್ರ ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವು ಕತೆ ಪುಸ್ತಕನೂ ಇರೋವು. ಕೆಲವು ದೇವ್ರ ಬಗ್ಗೆ, ಅವರ ಮಹಾನ್ ಕಾರ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇರೋವು. ಅವುನ್ನ ಓದಿ ನಂಗೆ ಕೋಪ ಬರ‍್ತಿತ್ತು. ಅವೆಲ್ಲ ತಪ್ಪು ತಪ್ಪು ಕತೆಗಳಾಗಿದ್ವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವೃಂದಾ ಅನ್ನೋ ಶೂದ್ರ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಕತೆ.

ಒಂದಿನ ಶೂದ್ರ ರಾಜಕುಮಾರಿ ವೃಂದಾ ಹತ್ರ ನಾರದ ಹೋಗಿದ್ದ. ಅವಳಿಗೆ ಬಲಶಾಲಿ ಮಗಂದಿರು ಹುಟ್ತಾರೆ ಅಂತ ನಾರದಂಗೆ ಗೊತ್ತಿತ್ತು. ಆಗ ಶೂದ್ರರು (ಅಂದ್ರೆ ರಾಕ್ಷಸರು) ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಮಧ್ಯ ತುಂಬ ವೈರ ಇತ್ತು. ಶೂದ್ರರು ಯಾವತ್ತಿಗೂ ದೇವ್ತೆಗಳ ಹಿರಿಮೇನ ಒಪ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಹೆಸರನ್ನೂ ಹೇಳ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ನಾರದ ವೃಂದಾನ ಹತ್ರ ಬಂದು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಗುಣಗಾನ ಮಾಡೇ ಮಾಡ್ದ. ಅವಳು ಎಳೇ ಹುಡುಗಿ. ವಿಷ್ಣು ಮಹಾನ್ ದೇವತೆ ಅಂತ ಅಂದ್ಕಂಡ್ಳು. ಅವಳಿಗೆ ವಿಷ್ಣುನ ನೋಡ್ಬೇಕನಿಸ್ತು. ಆಗ ನಾರದ ಒಂದು ವಿಷ್ಣು ಮೂರ್ತಿ ಕೊಟ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡೂಂತ ಹೇಳಿದ. ಅವಳದನ್ನ ತನ್ನ ಕೋಣೇಲಿಟ್ಕೊಂಡು ಪೂಜೆ ಮಾಡ್ತ ಇದ್ಲು. ಅವಳಪ್ಪಂಗೆ ತುಂಬ ಸಿಟ್ಟು ಬಂತು. ಆದರೆ ವೃಂದಾ ವಿಷ್ಣುಜಪ ನಿಲ್ಲಿಸ್ಲಿಲ್ಲ. ವಿಷ್ಣು ಅಂದ್ರೆ ಅವಳು ತಿಳಕಂಡಿರುವಂತೋನಲ್ಲ ಅಂತ ಪರಿಪರಿ ಹೇಳಿದ್ರೂ ಅವಳು ಕೇಳಲಿಲ್ಲ. ಹಿಂಗೇ ಬೆಳೆದು ದೊಡ್ಡೋಳಾದ್ಲು. ಅವಳಪ್ಪ ಜಲಂಧರನ ಜೊತೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿದ. ಅವ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಶೂದ್ರ ರಾಜ ಸಗರನ ಮಗ. ಅವಳು ತನ್ನ ಜೊತೆ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿನೂ ತಗೊಂಡು ಹೋಗಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡ್ತಾ ಇದ್ಲು. ಸಗರ ಅವಳತ್ರ ಹೋಗಿ ವಿಷ್ಣುಪೂಜೆ ನಿಲ್ಲಿಸು ಅಂತ ಕೇಳ್ದ. ಆದ್ರೆ ಅವ್ಳು ಪೂಜೆ ಮಾಡ್ತನೇ ಹೋದ್ಲು. ಅವಳು ತುಂಬ ಪತಿವ್ರತೆ. ಅದೇ ಅವ್ಳ ಶಕ್ತಿ. ಅವಳ ಗಂಡನ್ನ ಯಾರೂ ಯಾವ ದೇವರೂ ಕೊಲ್ಲದಂಗೆ ಅಜೇಯನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದು ಅವಳ ಪಾತಿವ್ರತ್ಯವೇ. ಅವಳ ಗಂಡ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರೋವಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ಅವಳು ಏನನ್ನೂ ತಿಂತಿರಲಿಲ್ಲ, ಕುಡಿತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಜಲಂಧರ ಯಾವಾಗ್ಲೂ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡೇ ಬರ‍್ತಿದ್ದ. ಇದು ತಿಳಿದ ನಾರದ ಜಲಂಧರನ ಕೊಲ್ಲಬೇಕಂದ್ರೆ ವೃಂದಾಳ ಪಾತಿವ್ರತ್ಯ ನಾಶ ಮಾಡಬೇಕು ಅಂತ ಒಂದು ಯೋಜನೆ ಹಾಕಿ ವಿಷ್ಣು ಹತ್ರ ಹೋದ. ಜಲಂಧರ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ವಿಷ್ಣು ಅವನ ವೇಷ ಹಾಕಿ ವೃಂದಾಳನ್ನು ಹಾಸ್ಗೆಗೆ ತಗಂಡೋದ. ಅವಳ ಪಾತಿವ್ರತ್ಯ ನಾಶವಾದ್ದೇ ಜಲಂಧರನ ವಧೆ ಆಯ್ತು. ಅವನ ಶಿರ ಬಂದು ಅವಳ ತೊಡೆ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ವಿಷ್ಣು ತನ್ನ ನಿಜರೂಪ ತೋರುಸ್ದ. ಮೋಸಹೋದ ತನ್ನ ಭಕ್ತೆಯ ಕೋಪ ತಣಿಸಕ್ಕೆ ವಿಷ್ಣು, ‘ನೀನು ಸದಾ ಮುತ್ತೈದೆ ಆಗೇ ಉಳಿತೀ. ಅದಕ್ಕೇ ನಿನ್ನ ಮದುವೆ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ರೂಪದ ಜಲಂಧರನ ಜೊತೆ ನಡೀತ್ತೆ, ಜನ ಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸ್ತಾರೆ. ನೀನಿನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ವಿಧವೆ ಆಗಲ್ಲ’ ಎಂಬ ವರ ಕೊಟ್ಟ.

ಇದು ಕತೆ. ಆದ್ರೆ ನೋಡಿ, ಶೂದ್ರ ರಾಜಕುಮಾರಿ ವೃಂದಾನ್ನ ತುಳಸಿ ಆಗ್ಸಿ ಮನೆ ಹೊರಗೇ ಇಟ್ಟು ಹೊರಗೇ ಮದುವೆ ಮಾಡ್ತಾರೆ, ಮನೆಯೊಳಗೆ ಕರೆಯಲ್ಲ! ಹೇಗೆ ಮೇಲ್ಜಾತಿಯೋರು ಶೂದ್ರರನ್ನ ತುಳಿದು ಅದನ್ನೇ ಕತೆ, ಪುರಾಣ ಮಾಡಿದ್ರು ಅಂತ ಇದರಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತೆ. ಇಂಥದನ್ನ ಓದಿದ್ಮೇಲೆ ನಂಗೆ ಸುಮ್ನಿರಕ್ಕಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇಂಥ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದೆ. ಪಂಡಿತಾ ರಮಾಬಾಯಿ ಕುರಿತೂ ಓದಿದೆ.

ಇಂತಾ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಓದ್ತ, ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರ ಸಭೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿಬರ‍್ತಾ ನಂಗೆ ಎಷ್ಟೋ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಅನುಭವಿಸೋ ಸಂಕ್ಟದ ಅರಿವಾಯ್ತು. ಆಮೇಲೆ ನಂ ಸಿಟ್ಟನ್ನು ಹೇಳ್ಲೇಬೇಕು, ಪ್ರತಿಭಟನೆನ ಮಾತಾಡಿ ತಿಳಸ್ಲೇಬೇಕು ಅನಿಸ್ತು. ಆದ್ರೆ ಬರೀ ಅದ್ರ ಬಗೆಗೆ ಮಾತಾಡಿದ್ರೆ ಸಾಕಾಗಲ್ಲ. ಆ ರೀತಿ ಎಷ್ಟು ಜನ್ರನ್ನ ತಲುಪಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯ ನಂಗೆ? ಅದ್ರ ಬಗ್ಗೆ ಬರೀಬೇಕು. ನಾವು ಸಂಕ್ಟ ಅನುಭವಿಸ್ತಿದಿವಿ ಅಂತ ಜಗತ್ತಿಗೇ ಸಾರಿ ಹೇಳ್ಬೇಕೂಂತ ಅನಿಸ್ತು. ಬರ‍್ದೆ.

ಆದರೆ ಬರವಣಿಗೆ ಶುರುಮಾಡಿದ್ದು ಹೇಗೆ? ಅಂಗಡಿ ಗಲ್ಲಾದಲ್ಲಿ ಕೂತು ನಿಭಾಯಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು, ಬರೆಯಕ್ಕೆ ಸಮಯ ಹೇಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತು?

ಓಹ್, ಅದೊಂದ್ ದೊಡ್ ಕತೆ. ನೋಡಿ, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಒಂಭತ್ತಕ್ಕೆ ಅಂಗಡಿಗೆ ಹೋಗ್ತಿದ್ದೆ. ನಾ ಹೋದಕೂಡ್ಲೇ ನನ್ನ ಗಂಡ ಸಾಮಾನು ತರಕ್ಕೆ ಪೇಟೆಗ್ ಹೋಗ್ತಿದ್ದ. ವಾಪಸ್ ಬರ‍್ತಿದ್ದಿದ್ದು ಸಂಜೆ ನಾಕು ಗಂಟೆಗೇ. ನಂಗೆ ತುಂಬ ಸಮಯ ಸಿಗ್ತಿತ್ತು. ನಾನು ಪದಪದ ಕೂಡ್ಸಿ ಬರೆಯಕ್ ಶುರು ಮಾಡ್ದೆ. ನನ್ನ ಸಮುದಾಯ ಎದುರಿಸೊ ಕಷ್ಟಗಳ್ನೆ ಬರ‍್ದೆ. ಲೈಬ್ರರಿನೂ ಸೇರಿದ್ದೆ, ಪುಸ್ತಕ ತಂದು ಓದ್ತಿದ್ದೆ. ಸಮಯ ಸಿಕ್ಕ ಕೂಡ್ಲೆ ನೋಟ್ಸ್ ಮಾಡ್ತ ಕೂರದು. ಬರೆಯದು ಕಷ್ಟದ ಕೆಲ್ಸನೇ ಆಗಿತ್ತು. ಯಾರೂ ನೋಡ್ದಿದ್ದಂಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸ್ತಿದ್ದೆ. ಹಳೇ ರದ್ದಿ ಪೇಪರಿನ ಕೆಳಗೆ ಅಡಗ್ಸಿ ಇಡ್ತಿದ್ದೆ. ಅಥವಾ ಯಾರೂ ಕೈ ಹಾಕ್ದೇ ಇರೋ ನಾಗಂದಿಗೆ ತುದೀಲಿ ಇಟ್ಟಿರ‍್ತಿದ್ದೆ.

ನೀವು ಬರೆಯಲು ಶುರು ಮಾಡಿದಾಗ ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷ. ಅದು ಪ್ರಕಟವಾದಾಗ ಐವತ್ತು ವರ್ಷ. ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷ ಅದನ್ನ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಿರಾ?

ಹೌದು, ಇಡ್ಲೇಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಬರ‍್ದಿದ್ನೆಲ್ಲ ಧೂಳು ಹಿಡ್ದ ಮೂಲೇಲಿ ಇಡ್ತಿದ್ದೆ. ನಾನು ಬರೆಯೋ ಹೊತ್ಗೆ ನನ್ ಮಗ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗ್ತಿದ್ದ. ಅವ ಕಲ್ತವ. ತಿಳಿದವ. ನಂಗೆ ಮಗ ಮತ್ತು ಗಂಡ ಇಬ್ರಿಗೂ ಬರೆದಿಟ್ಟಿದ್ದು ಕಂಡ್ರೆ ಅನ್ನೋ ಹೆದ್ರಿಕೆ. ಅವ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಹೆಂಗಿರುತ್ತೋ ಅನ್ನೋ ಹೆದ್ರಿಕೆ. ನನ್ನ ಗಂಡ ನನ್ನನ್ನ ದಡ್ಡಿ ಅಂತಲೇ ಕರೀತಿದ್ದಿದ್ದು. ಅವರೇನಂತಾರೋ ಅನ್ನೋ ಭಯ. ಅದಕ್ಕೇ ಎಲ್ಲದನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚುಕಮ್ಮಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದೆ.

ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಚಳವಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು. ಅಂಬೇಡ್ಕರೋತ್ತರ ದಲಿತ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾತ್ರವೇನು? ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಮಹಿಳೆಯರು ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಹೊಮ್ಮಿದಾರೆ, ಯಾಕೆ?

ನೀವು ಕೇಳಿದ್ದು ಸರಿ. ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ರ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ತುಂಬ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ರು. ಆದ್ರೆ ನಂತ್ರ ಅದು ಮುಂದುವರೀಲಿಲ್ಲ. ೧೯೫೬ರಲ್ಲಿ ಬಾಬಾ ಇಲ್ಲವಾದರು. ನಂತರ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಕಚ್ಚಾಟ ಶುರುವಾಯ್ತು - ಎಲ್ರೂ ತಾವು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅಂತ ತೋರಿಸ್ಕಳೋ ಹುಕಿಯಲ್ಲಿದ್ರು. ಅದು ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರ‍್ತು. ಜನರಿಗೆ ಗೊಂದಲ ಆಯ್ತು. ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ರ ನಂತ್ರ ಯಾರು? ಅಧಿಕಾರದ ಕಚ್ಚಾಟ ನೋಡ್ತ ಜನ ಹಿಂದುಳಿದ್ರು. ನಾಯಕರೆಲ್ಲ ಮುಂಬೈಗೆ ಹೋಗಿ ಕ್ಯಾಂಪ್ ಹೂಡಿದ್ರು. ಎಲ್ರಿಗೂ ಅವ್ರದ್ದೇ ಹೊಗಳುಭಟರ ಪಡೆ. ಎಲ್ರು ತಂ ಕಹಳೆ ತಾವೇ ಊದತಾ ಇದ್ರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹೇಳದಾದ್ರೆ: ರಾಮದಾಸ ಅಠವಳೆ ಆಗ ತರುಣ, ಹುಶಾರಿದ್ದ. ದಲಿತ್ ಪ್ಯಾಂಥರ್‌ನವ. ದಲಿತ ನಾಯಕತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಜಗಳ ನೋಡಿ ರೋಸಿ ಹೋದ ತರುಣರ ಸಂಘಟನೆ ಅದು. ಜನ ಅವ್ನನ್ನ ಇಷ್ಟಪಟ್ರು. ತಮ್ಮ ನಾಯಕ ಅಂತ ಒಪ್ಪಿದ್ರು. ಅವನು ಮಾತ್ರ ಬಾಬಾ ಸಾಹೇಬರ ಉದ್ದೇಶ ಈಡೇರಿಸಬಲ್ಲ ಅಂತ ಭಾವಿಸಿದ್ರು. ತುಂಬ ಜನ ಅವನ ಅನುಯಾಯಿಗಳಾದ್ರು. ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದಲಿತರು ದಲಿತ್ ಪ್ಯಾಂಥರ್ಸ್ ನಂಬಿದ್ರು. ಮತ್ತೆ ಒಳ್ಳೇ ಕಾಲ ಬಂತು ಅಂತ ಎಲ್ಲ ಭಾವಿಸಿದ್ರು. ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ, ಮರಾಠರ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಇದ್ನ ಸೈಸಕ್ಕಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವ್ರು ಮಾಮೂಲಿ ಉಪಾಯ ಮಾಡಿದ್ರು. ರಾಮದಾಸನಿಗೆ ಮಂತ್ರಿ ಮಾಡ್ತೀವಿ ಅಂತ ಆಮಿಷ ಒಡ್ಡಿದರು. ದಲಿತ್ ಪ್ಯಾಂಥರ್ಸ್ ದುರ್ಬಲವಾಯ್ತು. ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷ ಹೋಳಾಯ್ತು. ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚ್ನೆ ಮಾಡೋರು, ಜನರಿಗಾಗಿ ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸೋರು ಯಾರೂ ಉಳೀಲೇ ಇಲ್ಲ.

ಅಂದರೆ ಅದೇ ರಾಜಕಾರಣ ಮುಂದುವರೀತಾ ಇದೆ ಅಲ್ಲವೆ? ಹೇಗಾದರೂ ಸರಿ, ದಲಿತರನ್ನು ದಮನಿಸೇ ಇಡಬೇಕು ಅನ್ನೋದು..

ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ. ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಲಿತರು ಅಶಿಕ್ಷಿತರಾಗಿದ್ರು ಅಂತ ನಡೀತು. ಇವತ್ತು ಸುಶಿಕ್ಷಿತರಾಗಿದಾರೆ ಅಂತ ನಡೀತಿದೆ. ಆಗ ಇಡೀ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹಳ್ಳಿನೇ ನೀರು ಕೊಡದೇ, ದೂರ ನಿಲ್ಸಿ, ಶೋಷಣೆ ಮಾಡಿ, ಅನ್ಯಾಯ ಮಾಡಿ ದೂರ ಇಟ್ಟಿತ್ತು. ಈಗ ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ದಲಿತರು ಮೇಲ್ಜಾತಿ ಹಳ್ಳಿಗರು ತಮ್ಜೊತೆ ಹೇಗೆ ನಡ್ಕಂತ ಇದ್ರೋ ಹಾಗೆ ತಾವು ನಡೀತಿದಾರೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ದಲಿತರನ್ನ ಕಾಣಬೋದು. ಅವರ ಮಕ್ಕಳು ಉತ್ತಮ ಬದುಕನ್ನ ಬದುಕ್ತನೂ ಇದಾರೆ. ಆದರೆ ಬಡವರಿಗೆ ಏನಾಗ್ತಿದೆ ಅಂಬೋ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ಯೋಚ್ನೆನೇ ಇಲ್ಲ. ಅವರು ಏನು ಮಾಡಿದ್ರೂ ತಮಗೋಸ್ಕರ ಮಾತ್ರ ಮಾಡ್ತಾರೆ. ಬಡ ದಲಿತರು ಎಲ್ಲಿದಾರೋ ಅಲ್ಲೇ ಇದಾರೆ. ನಂಗಂತೂ ಹೀಗನಿಸ್ತಿದೆ.

ಮಾತಂಗರು ನಿಮ್ಮ ಜೊತೆ ಯಾಕೆ ಬೌದ್ಧರಾಗಿ ಮತಾಂತರ ಹೊಂದಲಿಲ್ಲ?

ತುಂಬ ಕಾರಣಗಳಿದಾವೆ. ಮೊದಲನೇದಾಗಿ ಅವರು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮನ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ. ಎರಡನೇದಾಗಿ ಅವರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಕಮ್ಮಿ ಜನ ಇದ್ರು. ಒಂದ್ ಹಳ್ಳೀಲಿ ಮಾತಂಗರ ಒಂದೋ ಎರಡೋ ಮನೆ ಇರ‍್ತಿತ್ತು ಅಷ್ಟೆ. ಹಿಂದೂಗಳನ್ನ ಎದುರು ಹಾಕ್ಕಳೋವಷ್ಟು ಅಧಿಕಾರ ಅವರತ್ರ ಇರ್ಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರು ಸುರಕ್ಷಿತ ದಾರೀಂತ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರೋದನ್ನೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡ್ಕಂಡ್ರು. ಹಾಗಾಗಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಮುದಾಯವಾಗಿದ್ರೂ ನಾವು ಮಹಾರರು ಒಂಟಿಯಾಗುಳಿಯೋ ಹಂಗಾಯ್ತು.

ಇವತ್ತಿನ ದಲಿತರ ಮುಖ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಯಾವುದೆಂದು ನಿಮಗನಿಸುತ್ತದೆ?

ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಪಟ್ಣಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗೋ ದಲಿತರನ್ನ ನೋಡ್ರಿ. ಕೆಲ್ಸ ಹುಡುಕ್ಕಂಡು ತುಂಬ ಜನ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗ್ತಾರೆ. ಆದ್ರೆ ತುಂಬ ಜನ ಈಗ್ಲೂ ಹಳ್ಳೀಲೇ ಉಳ್ಕಂಡಿದಾರೆ. ಬರೀ ಆರೇಳು ಮನೆಗಳಷ್ಟೇ ದಲಿತರದ್ದಾದ್ರೆ ಇಡೀ ಹಳ್ಳಿ ದಲಿತರ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹಾಕ್ಬೋದು. ಅದೇ ಇಪ್ಪತ್ತು, ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಮನೆಗಳಿದ್ರೆ ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡ ಇರುತ್ತೆ. ಮುಂಬೈ, ಪುಣೆ, ಫಲ್ಟಣಗಳಂತಹ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರೋ ಪ್ರಶ್ನೆನೇ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಎಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಇದೆ? ಎಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ನೌಕ್ರಿ ಸಿಕ್ಕಿದೆ? ಈಗ್ಲೂ ನಂ ಜನ ಬಡವ್ರೇ. ಈಗ ಹಲವು ಹೋಳಾಗಿ ಹೋಗಿದಾರೆ. ದೊಡ್ಡ-ಸಣ್ಣ, ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‌ವಾದಿ-ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‌ವಾದಿ ಅಲ್ದಿರೋ, ಉತ್ತಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ-ಕೀಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ .. ಹಿಂಗೇ ಹೋಳುಗಳು. ಆದ್ರೆ ಒಂದ್ವಿಷ್ಯ ಹೇಳ್ಬೇಕು, ಇವತ್ತು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಅನ್ನೋದು ಮೀಸಲಾತಿಯಷ್ಟು ದೊಡ್ ಸಮಸ್ಯೆ ಅನಿಸಿಲ್ಲ ಯಾರ್ಗೂ. ಅದೇ ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆ. ಆದರೆ ಯಾವ್ದೇ ಹೋರಾಟಕ್ಕೂ ಒಳ್ಳೇ ನಾಯಕತ್ವ ಬೇಕು. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಹೇಳಿದ್ರು, ಬರೀ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕ್ರಿಗೆ ಕಾಯ್ಬೇಡಿ, ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವಹಾರ ಶುರುಮಾಡಿ ಅಂತ. ಈಗ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿದಾವೆ, ಸಾಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ. ಅದ್ರಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಭಾಗ ದಲಿತರನ್ನ ಮುಟ್ತಾ ಇದೆ? ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನೇ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ತಗಳಿ, ಅದು ನಂ ತನಕ ಬರೋದೇ ಇಲ್ಲ. ನಾವು ಮೌಢ್ಯ, ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ, ಸಾರಾಯಿ, ಮಾದಕವಸ್ತು ಚಟ ಇಂಥದೇ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ ಅನಿಸುತ್ತಾ?




ನನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೋ ಮಹಿಳೇರ ತರಹ ಕಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸ್ಬೇಕಾಯ್ತು. ಆದ್ರೆ ಎಲ್ರು ಅದ್ನೇ ಅನುಭವಿಸ್ತಾ ಇರೋವಾಗ ಯಾರತ್ರ ಹೇಳ್ಕೊಳೋದು? ನನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕಲ್ಲೂ ಅಂಥ ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿದ್ವು. ಆ ಕಾಲ್ದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗ್ಲೂ ಗಂಡಸ್ರು ಹೆಂಗಸ್ರನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳೋಕೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಪಡ್ತಿದ್ರು. ಹೆಂಡ್ತಿ ಮೇಲೆ ಅನುಮಾನಪಟ್ಟು ಅವಳನ್ನು ಬಡಿಯೋದು ತುಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ನಾನೇನೂ ಅದ್ಕೆ ಹೊರತಲ್ಲ. ಒಂದ್ಸಲ ಒಂದ್ ಸಭೆಗೆ ಹೋಗ್ಬೇಕೂಂತ ಮುಂಬೈಗೆ ಹೋಗ್ತಿದ್ವಿ. ತುಂಬ ಜನ ತುಂಬಿರೋ ರೈಲಿನ ಜನರಲ್ ಬೋಗಿ. ಯಾರೋ ಹುಡುಗ್ರು ನನ್ನಕಡೆ ಕೆಕ್ಕರಿಸಿಕೊಂಡು ನೋಡಿದ್ರಂತೆ.  ಅಷ್ಟೆ. ನನ್ನ ಗಂಡ ಅದ್ನ ಕಂಡಿದ್ದೇ ನನ್ನ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ತರ ಹೊಡ್ದ ಅಂದ್ರೆ ಮೂಗು ಒಡದು ಸಿಕ್ಕಾಪಟ್ಟೆ ರಕ್ತ ಹರೀಲಿಕ್ಕೆ ಶುರುವಾಯ್ತು. ರೈಲಲ್ಲಿದ್ದ ಜನ ನಮ್ಕಡೆ ನೋಡ್ತಾರೆ. ಅವ್ರು ನೋಡ್ದಂಗೆ ಹೆಂಗ್ ತಡೀತಿ ನೀನು? ಆದ್ರೆ ನನ್ನ ಗಂಡಂಗೆ ಇದ್ನೆಲ್ಲ ವಿವರಿಸಿದ್ರೆ ಕೇಳುವ ಸ್ಥಿತೀಲೇ ಇರ್ಲಿಲ್ಲ. ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೂ ಹೋಗ್ಲಿಲ್ಲ. ಅವತ್ ಸಂಜೆನೇ ವಾಪಸ್ ಬಂದ್ವಿ. ಅವ್ನಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಸಿಟ್ಟು ಬಂದಿತ್ತು ಅಂದ್ರೆ ರೈಲಲ್ಲಿ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಹೊಡೀತನೇ ಇದ್ದ. ಇದು ಆವಾಗ ತುಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಗಿತ್ತು. ಇಡೀ ಜೀವಮಾನ ನಾನು ಇಂಥದೇ ಹಿಂಸೆ ಅನುಭವಿಸಿದೀನಿ.

ಅದನ್ನ ಹೇಗೆ ಸಹಿಸಿದ್ರಿ? ಎಲ್ಲಿಂದ ಶಕ್ತಿ ಬಂತು?

ಎಂಥದೋ ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ಕಾರ‍್ಣಕ್ಕೆ ಬಡಿತಿದ್ದ. ಅವ್ನಿಗೆ ಬಲು ಅನುಮಾನ. ನನ್ನ ಮುಗ್ಧತೆ ತಿಳಿಸಿ ಹೇಳಕ್ಕೆ, ನಾನಂತೋಳಲ್ಲ ಅಂತ ಅರ್ಥ ಮಾಡ್ಸಕ್ಕೆ ತುಂಬ ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟೆ. ಅಳ್ತಿದ್ದೆ, ವಿವರಿಸ್ತಿದ್ದೆ, ವಾದ ಮಾಡ್ತಿದ್ದೆ. ಒಂದ್ ಸ್ವಲ್ಪ ದಿನ ಎಲ್ಲ ಸರಿ ಇರ‍್ತಿತ್ತು. ಒಂದ್ವಾರ ಕಳಿಯೋದ್ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಏನೋ ಒಂದ್ ಸಣ್ಣ ವಿಷ್ಯ, ಅನುಮಾನ ಹೆಡೆ ಎತ್ತತಾ ಇತ್ತು. ಒಂದೇಸಮ ಈ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾದುಬಂದಿದೀನಿ ನಾನು. ನಿಜ ಹೇಳ್ಬೇಕಂದ್ರೆ ಇದು ಬಹುಪಾಲು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಗತಿನೂ ಆಗಿತ್ತು. ಎಲ್ಲ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಎದೆ ಒಳಗೆ ತಾನೇನೂಂತ ಗೊತ್ತಿರುತ್ತೆ. ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆನೂ ಈ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಹೊರಬರಕ್ಕೆ ತಮ್ಮತಮ್ಮದೇ ದಾರಿ ಹುಡುಕ್ಕಂಡಿದ್ರು. ಒಬ್ಬ ಗಂಡನ್ನ ಬಿಟ್ಟು ಇನ್ನೊಬ್ಬನ್ನ ಕಟ್ಕಳದ್ರಲ್ಲಿ ಏನೂ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ. ಯಾಕೇಂದ್ರೆ ಎಲ್ಲ ಗಂಡಸಿನೊಳಗಿನ ‘ಗಂಡತನ’ ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತೆ. ಅದ್ಕೇ ಅವನನ್ನ ಬಿಡಲ್ಲ ಅಂತ ನಾನು ತೀರ್ಮಾನ ಮಾಡ್ದೆ. ಏನಾದ್ರೂ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರೋದು ಮಾಡ್ಬೇಕು, ಏನಾರ ಆಗ್ಲಿ ಮಾಡ್ಲೇಬೇಕೂಂತ ನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡ್ದೆ. ಯಾವತ್ತೂ ಅವ್ನಿಗೆ ತಿರುಗಿ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ನನಗ್ ನಾನೇ ಹೇಳ್ಕತಿದ್ದೆ, ‘ಅವ್ನು ಏನ್ ಬೇಕಾದ್ರೂ ಹೇಳ್ಕಳ್ಳಿ, ಮತ್ಯಾರೂ ಹೇಳಲ್ಲವಲ್ಲ, ಇರಲಿ..’ ಅಂತ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಎಲ್ರೂ ನನ್ ಬಗ್ಗೆ ಒಳ್ಳೇ ಮಾತನ್ನೇ ಆಡ್ತಿದ್ರು. ಸಮುದಾಯದ ಎಲ್ಲ ಗಂಡಸ್ರು, ಹೆಂಗಸ್ರ ಬೆಂಬಲ ಇತ್ತು ನಂಗೆ. ಅದು ತುಂಬ ಅಮೂಲ್ಯ. ನಿಜವಾಗಿ ಅದೇ ನನ್ನ ಶಕ್ತಿ.

ಈ ಹಿಂಸೆಯ ಭಯ, ಗಂಡಂದಿರ ಅನುಮಾನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗೋ ಭಯನೇ ಮಹಿಳೆಯರು ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕತ್ವದಿಂದ ದೂರ ಉಳಿಯಲಿಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಅನ್ನಿಸುವುದೇ?

ಖಂಡಿತವಾಗಿ. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಗಂಡನ್ನ ತಲೆ ಎತ್ತಿ ನೋಡಕ್ಕೂ ಭಯನೇ. ಸದ್ಯ ನಾನು ಫಲ್ಟಣದವಳು. ಅಲ್ಲಿನ ಜನಕ್ಕೆ ನಾನು ಏನೂಂತ ಗೊತ್ತಿತ್ತು. ಎಲ್ಲ ನನ್ನನ್ನೇ ಬೆಂಬಲಿಸ್ತಿದ್ರು. ನಮ್ಮಪ್ಪ, ಅಣ್ಣ, ಸಮುದಾಯದ ಜನ ಎಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ನಂಗೇನೋ ಸಾಧಿಸೋಕೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಯ್ತು..





Thursday, 14 March 2019

ವಿವಾಹಸಂಸ್ಥೆ: ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿದ ಕನ್ನಡಿ




ಸಮಾಜದ ಸ್ವರೂಪ, ಮೌಲ್ಯವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗತೀಕರಣದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆರ್ಥಿಕತೆ ತಂದ ಬದಲಾವಣೆಯು ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ವಿವಾಹಸಂಸ್ಥೆ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳ ಕಾರಣವೆಂದು ತೋರಿದರೂ, ಕಷ್ಟಮೂಲದ ಕಣ್ಣು ಗಂಡರಿಮೆಯನ್ನು ಆವಾಹಿಸಿಕೊಂಡ ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿದೆ. ಸತಿಪತಿಯರು ದೈಹಿಕ, ಭಾವುಕ, ಸೃಜನಶೀಲ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಬದುಕುವಂತಿದ್ದರೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಸಂಬಂಧವಾಗಬಹುದಾಗಿದ್ದ ದಾಂಪತ್ಯವು ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ-ಸಮಾನತೆ ನಿರಾಕರಿಸಿ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಮೇಲೆಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ.

ಮದುವೆ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಳಗಿನ ಅಗೋಚರ ಹಿಂಸೆ; ದಾಂಪತ್ಯ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಗೊಳಿಸಬೇಕಾದ ಏಕಪಕ್ಷೀಯ ಹೊರೆ; ಕೊನೆಮೊದಲಿರದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಹೆಣ್ಣಿನ ಆತ್ಮಗೌರವವನ್ನು, ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯನ್ನು ನಿರಂತರ ದಮನಿಸುತ್ತಿವೆ. ಏಂಗೆಲ್ಸ್ ಗುರುತಿಸಿರುವಂತೆ ಮಾನವ ಸಮಾಜದ ಮೊದಲ ಗುಲಾಮಳು ಹೆಣ್ಣು. ಅವಳ ಶ್ರಮ, ವಿರಾಮ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕತೆಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವೇ ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಪಾಯ. ತಾಯಿ, ದಾಸಿ, ವೇಶ್ಯೆ, ಮಂತ್ರಿ ಮೊದಲಾಗಿ ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಅವಳು ಒದಗಬೇಕು. ದಂಪತಿಗಳ ನಡುವಿನ ದೈಹಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆ ಕೆಲಕಾಲ ಬೆಳಗಿದರೂ ಬರಬರುತ್ತ ದೀಪದ ಉಸಿರು ಕಟ್ಟುತ್ತದೆ. ದಾಂಪತ್ಯ ಹೊಸನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನವೀಕರಣಗೊಳ್ಳದೇ ಹೆಣ್ಣುಜೀವದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ಸಮಾಧಿ ಮೇಲೆ ಶಿಥಿಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಇವತ್ತಿಗೂ ಮದುವೆಯೆಂದರೆ ನಿನ್ನೆನಾಳೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಗಂಡಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವುದೇ ಆಗಿದೆ. ಕಾಲದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಿನುಗುಣವಾಗಿ ಅವಳ ದುಡಿಮೆ, ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದರೂ ಗಾಣದೆತ್ತಿನಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಪರಿಧಿ ಹಿಗ್ಗಿದರೂ ಗೂಟ ಆಳಕ್ಕೆ ಹುಗಿದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ಕಣ್ಣಿಹಗ್ಗ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹುರಿಗೊಂಡಿದೆ.

ಕೊನೆಗೂ ಬೇಕಿರುವುದು ಸುರಕ್ಷಿತ ಆವರಣವೋ? ಸ್ವಾಯತ್ತ ಬದುಕೋ? ಎಂದು ಹುಡುಗಿಯರು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ. ಕುಟುಂಬವೆಂಬುದು ಪುಣ್ಯಕೋಟಿಯ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಕಟ್ಟಿದ ಕುಂಟೆ ಯಾಕಾಗಿದೆಯೆಂದು ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸಿದ್ಧ ಮಾದರಿ ನಿರಾಕರಣೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತಿದೆ, ಸಂಬಂಧಗಳ ಹೊಸನೆಲೆಯ ಶೋಧ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ.

ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಇವತ್ತಿನ ಸಂಕ್ರಮಣ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವವರು ಪುರುಷರು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಹೆಣ್ಣು ಹೆಣ್ತನವನ್ನು ಮರುವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿಕೊಂಡು ಗಡಿಗೆರೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ. ಆದರೆ ಗಂಡಸರಲ್ಲ. ಗಂಡು ತನ್ನ ಗಂಡಸುತನವನ್ನು, ಹುಸಿ ಮೇಲರಿಮೆಯನ್ನು ಕಾಲದ ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಸಬೇಕು. ದಾಂಪತ್ಯ, ಸಮಾನತೆ, ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯೇ ಮೊದಲಾದ ಮೌಲ್ಯಗಳ ನಿಜಾರ್ಥ ಅರಿಯಬೇಕು. ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಘನತೆಯಿಂದ, ಸಮಾನ ಗೌರವದಿಂದ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು, ನೋವುನಲಿವುಶ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಭಾಗಿಯಾಗಬೇಕು.

ಹಾಗಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ವಿವಾಹಸಂಸ್ಥೆಯಂತೆ ಹೆಣ್ಣುಗಂಡು ಸಂಬಂಧದ ಎಲ್ಲ ನೆಲೆಗಳೂ ಗಾಢಮೌನದಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿಯಾಗುವ ಅಪಾಯವಿದೆ.

(Image Courtesy: Internet)

ಮಹಿಳಾ ಚಳವಳಿ ಎಲ್ಲಿದೆ?










ಭೂಮಿಗೆ ಕಣ್ಣು ತೆರೆದಾಗಿನಿಂದ ಒಳಗನ್ನು ಒತ್ತಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮೂಕವಾಗಿರುವ ಹೆಣ್ಣುಗಳು ಮಾತಾಡುವುದು ಕಷ್ಟ, ಆಡಿದರೆ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಅರಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇನ್ನೂ ಕಷ್ಟ. ಕಹಿಸತ್ಯ ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ್ದಕ್ಕೋ, ಮಹಿಳಾ ಸಮಾನತೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೆ ತಾವನುಭವಿಸಬೇಕಾದ ಅನಾನುಕೂಲ, ಅಭದ್ರತೆಗೋ ಅಂತೂ ಎಷ್ಟೋ ಸಹವರ್ತಿಗಳು ಮಹಿಳಾ ಚಳವಳಿ ಬಗೆಗೆ ಹಗುರವಾಗಿ ಮಾತಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅಂಥದೊಂದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿದೆಯೆ ಎಂದು ಅನುಮಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ‘ದಿನನಿತ್ಯ ಅತ್ಯಾಚಾರ, ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿರುವುದೇ ಮಹಿಳಾ ಚಳವಳಿ ಇಲ್ಲವೆನ್ನಲು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ’ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಷರಾ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಒಮ್ಮೆ ನನ್ನೊಡನೆ ವೇದಿಕೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಲೇಖಕರೊಬ್ಬರು, ‘ಮಹಿಳಾ ಚಳವಳಿ ಎನ್ನುವುದೆಲ್ಲ ಲಿಪ್‌ಸ್ಟಿಕ್, ಬಾಬ್‌ಕಟ್, ಬಿಂದಿಧಾರಿ ಮೇಲ್ವರ್ಗದ ಹೆಂಗಸರ ಅರ್ಬನ್ ಬಡಬಡಿಕೆಗಳು. ರೈತ ಚಳವಳಿಯ ಬ್ಯಾನರ್, ಬೋರ್ಡ್, ಹಸಿರು ಟವೆಲು ಅಲ್ಲಿಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಫೋಟೋ, ನೀಲಿ ಬಾವುಟ, ದಲಿತ ಸಂಘಟನೆಯ ಬೋರ್ಡ್ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಹಲವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಕೆಂಬಾವುಟ; ಕನ್ನಡಸಂಘಗಳ ಹಳದಿಕೆಂಪು ಬಾವುಟ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಅದೇ ಮಹಿಳಾ ಚಳವಳಿ-ಸಂಘಟನೆ ಇದೇಂತ ತೋರಿಸೋಕೆ ಏನಿರುತ್ತೆ?’ ಎಂದು ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಡಿದರು.

ಹೌದು, ರೈತರಿಗೆ, ದಲಿತರಿಗೆ, ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ, ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ‘ಶತೃ’ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ವಿರುದ್ಧ ಜನವರ್ಗ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮಹಿಳೆಗೆ/ಮಹಿಳಾ ಚಳವಳಿಗೆ ತನ್ನ ಶತೃ ಅಂತ ತೋರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಏನಿದೆ? ತಾವನುಭವಿಸುವ ಎಲ್ಲ ದಮನಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾದ ಪಿತೃಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಾಕಾರರೂಪಿಗಳಾದ ಪುರುಷರನ್ನು ಶತೃಗಳೆನ್ನುವುದು ಹೇಗೆ? ಜನ್ಮಕೊಟ್ಟ ತಂದೆ; ಒಡನಾಡಿದ ಸೋದರರು; ಹೊತ್ತು, ಹೆತ್ತು, ತುತ್ತುಣಿಸಿ, ಸೆರಗಲ್ಲಿ ಅವುಚಿ, ಸಾಕಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಮಗಂದಿರು; ನೆರೆದ, ಬೆರೆತ, ಗಂಡ; ಒಡನಾಡುವ ಬಂಧುಮಿತ್ರರು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನೊಳಗೊಂದಾಗಿ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡು, ಬದುಕಿನ ಭಾಗವೇ ಆಗಿರುವಾಗ ಮಹಿಳೆಯರ ಹೋರಾಟ ಶತೃವಿಲ್ಲದ ಹೋರಾಟವೇ ಆಗಿದೆ. ಅದು ಅದೃಶ್ಯ ಶತೃವಿನ ವಿರುದ್ಧ ಒಳಬಂಡಾಯವಾಗಿದೆ.

ಆಯಿತು. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶತೃ ಎನ್ನುವುದು ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರದ ಪದ. ಮಹಿಳಾ ಚಳವಳಿಯು ಶತೃವನ್ನು ಎದುರೆದುರು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಹೋರಾಡುವ ಚಳುವಳಿ ಅಲ್ಲ ಎಂದುಕೊಳ್ಳೋಣ. ಆದರೆ ಮಹಿಳಾ ಚಳವಳಿಯೇ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವರಲ್ಲ?

ಮಹಿಳಾ ಚಳವಳಿಯು ಪತಾಕೆ, ಬೋರ್ಡು, ಟವೆಲು, ಫೋಟೋಗಳೊಡನೆ ರಾರಾಜಿಸಲಾಗದ ಒಳಬಂಡಾಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಉಳಿದ ಚಳವಳಿಗಳ ಪರಿಭಾಷೆ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಚಳವಳಿಯ ಕಾರಣ, ಸ್ವರೂಪ, ನಡೆಗಳನ್ನು ಆಯಾ ಕಾಲದ ಸಮಾಜವೇ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಲದ ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಹಲವು ಶೋಷಿತ ಐಡೆಂಟಿಟಿಗಳಿವೆ. ದಮನದ ಹಲವು ನೆಲೆಗಳಿವೆ. ಪರಿಸರ ನಾಶ, ಯುದ್ಧ, ನೆರೆ, ಬರ, ಜಾಗತೀಕರಣ, ನಿರುದ್ಯೋಗ, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ಅನಕ್ಷರತೆ, ಬಡತನ, ಕೃಷಿ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು, ವಲಸೆ ಮುಂತಾದ ಸಮಾಜದ ಸಕಲೆಂಟು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮಹಿಳಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೂ ಆಗಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಂದು ಸಂಘಟನೆ, ಒಂದು ಹೋರಾಟ, ಒಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬರ ಜೀವಮಾನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಎಂದೇ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸುವ ಅನೇಕ ಸಂಘ, ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ. ವರದಕ್ಷಿಣೆ, ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆ, ಸ್ತ್ರೀ ಭ್ರೂಣಹತ್ಯೆ, ಮರ್ಯಾದಾ ಹತ್ಯೆ, ಅತ್ಯಾಚಾರ, ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ, ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹ, ತಾಯಿಮರಣ, ವಿಧವಾ ಪದ್ಧತಿ, ಕೌಟುಂಬಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ, ವೇತನ ತಾರತಮ್ಯ, ದೇವದಾಸಿ ಪದ್ಧತಿ ಮೊದಲಾದ ಹೆಣ್ಣು ಹೆಣ್ಣೆಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೇ ಅನುಭವಿಸುವ ಸಂಕಟಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕಳೆದೊಂದು ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ನಾಲ್ದೆಸೆಯಲ್ಲೂ ನಡೆದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಹಿಳಾ ಹೋರಾಟಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಆಳದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಲಿಂಗತಾರತಮ್ಯ ಹಾಗೂ ಅದರ ಮೂಲವಾದ ಪಿತೃಪ್ರಾಧಾನ್ಯವನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತ ರೂಪುಗೊಂಡ ಪ್ರತಿರೋಧಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ನಾಯಕತ್ವದಡಿ ಬೃಹತ್ ಚಳುವಳಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳದೇ ಹೋಗಿರುವುದರಿಂದ ಮಹಿಳಾ ಹೋರಾಟ ಚದುರಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಬಹುನೆಲೆಯ ಸಂಘಟನೆ, ಹೋರಾಟಗಳ ಒಟ್ಟೂ ಪ್ರಯತ್ನವೇ ಮಹಿಳಾ ಚಳವಳಿ ಎನ್ನಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಒಟ್ಟಾರೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ದೀಪದ ಬತ್ತಿಯ ಹಾಗೆ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ತನ್ನೊಳಗೆ ತಾನು ಸುಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತ, ಸುಡುತ್ತಿರುವುದೇನೆಂಬುದರ ಅರಿವು ಪಡೆದ ಹೆಣ್ಣುಜೀವಗಳ ಸಾಮೂಹಿಕ ಅನುಭವ, ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ನಿರಂತರ ಹುಡುಕಾಟವೇ ಮಹಿಳಾ ಚಳುವಳಿ. ಕಸ ಬೀಳುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ, ನಾವದನ್ನು ಗುಡಿಸಿ ಹೊರಗೆಸೆಯುತ್ತಲೇ ಇದ್ದೇವೆ, ಚಳುವಳಿ ಎಂಬ ತಲೆಬರಹವಿಲ್ಲದೆ..

ತೆರಣಿಯ ಹುಳದ ತಳಮಳ


ಚಳವಳಿಯ ಮಾತಿರಲಿ, ಬಹುಪಾಲು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ತಾರತಮ್ಯ ಇದೆಯೆಂದು, ತಾರತಮ್ಯದ ಮೂಲ ಯಾವುದಿರಬಹುದೆಂದು ಇನ್ನೂ ಅರ್ಥವಾಗಿಲ್ಲ. ದಮನದ ಬಲೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಜಾಗರೂಕವಾಗಿ, ನಾಜೂಕಾಗಿ, ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹೆಣೆಯಲಾಗಿದೆ. ‘ತೆರಣಿಯ ಹುಳು’ ತನಗರಿವಿಲ್ಲದೆ ತಾನೇ ಬಲೆ ನೇಯ್ದು ಬಂಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಹೆಣ್ಣು ತನ್ನ ಸುತ್ತ ಬೇಲಿಯನ್ನು ತಾನೇ ಬಿಗಿದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ದಾಟಿಬರಲು ಸ್ವ ಬಿಡುಗಡೆ ಮುಖ್ಯ ಘಟ್ಟ. ಬಿಡುಗಡೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲು ಗುಂಪುಗೂಡಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರಯತ್ನ ಅತಿಮುಖ್ಯ.

ಆದರೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಘಟಿಸುವುದು ಸುಲಭವೇ? ಲಿಂಗತಾರತಮ್ಯವೆನ್ನುವುದು ಮನುಷ್ಯಲೋಕದ ಅತಿಪುರಾತನ ಮೌಢ್ಯವಾಗಿ ಹೆಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ ಎತ್ತಿಟ್ಟು ಹೊರಬರುವುದೂ ದೊಡ್ಡ ಸಾಹಸವೇ ಆಗಿದೆ.

ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾದ ಸಂವಹನ, ಹುಸಿವೇಗಗಳು ಮಹಿಳೆಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದೆಯೇನೋ ಎನ್ನುವ ಭ್ರಮಾತ್ಮಕ ವಾತಾವರಣ ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ. ಆದರೆ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಾಗೂ ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯ ಮೇಲೆ ಹೇರಲ್ಪಟ್ಟ ಆದರ್ಶಗಳ ಭಾರ ಏನೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಇವತ್ತಿಗೂ ವಿಧವಾ ವಿವಾಹ, ಮರುವಿವಾಹ, ವಿವಾಹ ವಿಚ್ಛೇದನ, ಒಂಟಿ ಪಾಲಕತನ, ಉದ್ಯೋಗ-ರಾಜಕೀಯ ರಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೇರುವುದು ಕಲ್ಲುಮುಳ್ಳಿನ ಬೆಂಕಿದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಎಂದೇ ಮಹಿಳಾ ಚಳವಳಿ, ಹೋರಾಟಗಳಿಂದ ಏನೂ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅವಿಶ್ವಾಸ, ಸಿನಿಕತನ ಕೆಲವು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲೂ ಮೂಡಿರುವುದು ದುರದೃಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ.

ಜಾತಿ-ಧರ್ಮಗಳೆಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ರಚನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಮಹಿಳಾ ವಿರೋಧಿಗಳೆಂದು ಹೆಣ್ಣುಜೀವಗಳಿಗೆ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಸುವುದು ಚಳವಳಿಯ ಎದುರಿಗಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಜ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಕೆಲ ವೈರುಧ್ಯಗಳು ದ್ವಂದ್ವ ಹುಟ್ಟಿಸುವಂತಿವೆ. ಯಾವ ಜಾತಿ/ಧರ್ಮವು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಸಂಕಲೆಯೊಳಗಿಟ್ಟಿದೆಯೊ ಅದನ್ನೆ ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೂಲ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವ ಜಾತಿ/ಧರ್ಮ/ಪಿತೃಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಅವರನ್ನು ಅಧಿಕಾರಹೀನರನ್ನಾಗಿಸಿದೆಯೊ ಅದೇ ಅವರ ಅಸ್ಮಿತೆಯಾಗಿದೆ. ಸಂವಿಧಾನವು ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ, ಧರ್ಮ ತನ್ನದೇ ಚೌಕಟ್ಟು ವಿಧಿಸಿ ಅವಳನ್ನು ಎರಡನೇ ದರ್ಜೆಯ ಪ್ರಜೆಯಾಗಿಸಿದೆ. ಜಾತಿ-ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಬಿಡಲಾಗದೆ, ಅವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸಮಾನತೆ ಸಾಧಿಸಲಾಗದೆ ಚಳವಳಿಗಳ ತಾತ್ವಿಕ ಸಂಕಥನಗಳನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಕಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಈ ನಿರ್ವಾತ ಬಳಸಿ ಕೋಮುವಾದವು ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ತನ್ನ ದಾಳವಾಗಿ ಪಳಗಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ.

ಸುವರ್ಣಯುಗ ಎನ್ನುವುದೊಂದು ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹೆಣ್ಣುಜೀವದ ಮಟ್ಟಿಗಂತೂ ಅದು ಬಂದೇ ಇಲ್ಲ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ‘ನಾನು ಮಹಿಳೆ ಎನ್ನುವುದು ಗೊತ್ತು. ಆದರೆ ಅದು ನನ್ನ ಮಿತಿಯಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದೂ ಗೊತ್ತು’ ಎನ್ನುವುದು ಹೆಣ್ಣುಜೀವಗಳ ಘೋಷವಾಕ್ಯವಾಗಬೇಕು. ಜನಚಳುವಳಿಗಳು ಭಾರತೀಯ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಾಗೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬದಲಾವಣೆ ತರುವತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಬೇಕು. ಮಹಿಳೆ ಎಲ್ಲ ಹೋರಾಟಗಳ ಭಾಗವಾಗಬೇಕು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಹೋರಾಟಗಳೂ ಮಹಿಳಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.

ಇದುವೇ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದ ದಾರಿ. ಇದಾಗಲಿ ಜನಚಳುವಳಿಗಳ ಅಂತಿಮ ಗುರಿ.



(Image Courtesy: Internet)

Friday, 25 January 2019

ನಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು





ಭಾರತ ದೇಶದ ಕಟು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾಸ್ತವ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ವಂಚಿತ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ. ಜಾತಿ ಕಾರಣವಾದ ದಮನ ಒಂದು ಬಗೆಯ ದಲಿತತ್ವವನ್ನು ತಳ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ಒದಗಿಸಿದರೆ ಲಿಂಗದ ಕಾರಣವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಜಾತಿಯ, ವರ್ಗದ ಹೆಣ್ಣು ಎರಡನೆಯ ದರ್ಜೆಯ ಪ್ರಜೆಯಾಗಿಯೇ ಮುಂದುವರೆದಿದ್ದಾಳೆ. ಜನರ ಬುದ್ಧಿಭಾವಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವ ತಾರತಮ್ಯದ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಮಾನವ ಹಕ್ಕು ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅಳವಡದಂತೆ ತಡೆದಿವೆ. ಇಂಥ ಲೋಪಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಒಂದು ಮಹತ್ತರ ಪ್ರಯತ್ನ ನಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನ.

ಮತ್ತೆ ಜನವರಿ 26 ಬಂದಿದೆ. ರಕ್ತರಹಿತ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯಮಾಡುವಷ್ಟು ಸಶಕ್ತವಾದ ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನ ಕುರಿತು ನಾನಾ ಸ್ತರದ ಚರ್ಚೆ, ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಸಂವಿಧಾನವು ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷರೆಲ್ಲರಿಗು ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಕಾರಣಕರ್ತರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾದ, ಭಾರತದ ಮಹಿಳಾ ಚಳುವಳಿ ಸಧೃಢವಾಗಲು ತಾತ್ವಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನೊದಗಿಸಿದ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರರನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೆನೆಯುತ್ತೇವೆ. ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷವಿದೆ, ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ 15 ಮಹಿಳೆಯರೂ ಇದ್ದರು. ಬಹುಶಃ ಅದುವರೆಗೆ ವಿಶ್ವದ ಯಾವ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಯಲ್ಲೂ ಮಹಿಳೆಯರಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಸ್ತರದ, ಸಮುದಾಯದ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳೂ ಇರಲೇಬೇಕೆಂದು ಗಾಂಧೀಜಿ, ನೆಹರೂ ಮೊದಲಾದವರು ಪಟ್ಟುಹಿಡಿದು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣ ಅವರಲ್ಲಿದ್ದರು. ಬದುಕಿಡೀ ತಾರತಮ್ಯ ಅನುಭವಿಸುತ್ತ, ಬೌದ್ಧಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಅವಕಾಶವೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದ ಸಂಪ್ರದಾಯಶೀಲ ಸಮಾಜವೊಂದರ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಸ್ವಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದದ್ದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿಯಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದರೆಂಬುದೇ ನಮ್ಮ ನೈತಿಕ ಧೈರ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಕೊಡುಗೆ, ಹೆಣ್ಣುಸ್ವಭಾವಗಳನ್ನು ಉಳಿದವರು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಅಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ವಾತಾವರಣ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ಎಂದೂ ಆ ಮಹಿಳೆಯರ ಕೊಡುಗೆ ಬಗೆಗೆ ಒಂದು ಸಾಲಿನ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲವೇಕೆ? ಅವರು ಅನಾಮಿಕರಾಗುಳಿದದ್ದೇಕೆ? ಮಹಿಳಾ ಚರಿತ್ರೆಯೇ ಹಾಗೆ. ಅನಾಮಿಕತೆಯೇ ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣ.

ಹಾಗಾಗದಂತೆ ಈ ಬರಹ.

ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಶಾಸನಸಭೆಗಳಿಗೆ ಚುನಾಯಿತರಾದ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಂದ 272 ಜನ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಅವರಲ್ಲಿದ್ದ 15 ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿಯರು. ವಿಶಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ, ಹೋರಾಟದ ಗುಣ ಇದ್ದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರು. ಅವರು ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಪ್ಯಾನೆಲ್ ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಉಪಸಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ವಕೀಲೆಯರಿದ್ದರು, ವಿಭಿನ್ನ ಕೌಟುಂಬಿಕ-ಜಾತಿ-ಧರ್ಮ-ಭಾಷಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯವರಿದ್ದರು. ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹ, ವೈಧವ್ಯ, ಕೌಟುಂಬಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ, ಹಿಂಸೆ, ಆಸ್ತಿ ಕಬಳಿಸುವಿಕೆ, ಜಾತಿ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗಳಂತಹ ಪಿತೃಪ್ರಾಧಾನ್ಯದ ದಮನಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದವರಾಗಿದ್ದರು. ಗಾಂಧಿವಾದ, ಸಮಾಜವಾದ, ಮಹಿಳಾವಾದ ಮೊದಲಾದ ಭಿನ್ನ ಚಿಂತನಾಧಾರೆಗಳೊಡನೆ ಗುರ್ತಿಸಿಕೊಂಡು ಜನರೊಡನೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯ ಕಲಾಪಗಳಿಗೆ ತಪ್ಪದೆ ಹಾಜರಾಗಿ ವಿವಿಧ ಉಪಸಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಗೊತ್ತುವಳಿ ಮಂಡಿಸುವಲ್ಲಿ, ಸಂವಿಧಾನ ಅಂಗೀಕರಿಸುವ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು.

ಮಹಿಳೆಯರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ದೊರಕುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಯ ಆಗುಹೋಗುಗಳ ವರದಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಉಪಸಮಿತಿಗಳ ನಡಾವಳಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಕಾರ್ಯಾಲಯ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯ ಕೆಲವು ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯರ ಭಾಷಣದ ಮೊದಲ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ವಿವರಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರು, ಅವರ ಮತಕ್ಷೇತ್ರಗಳು, ಚರ್ಚಿಸಿದ ಕೆಲ ವಿಷಯಗಳು ಹೀಗಿವೆ:

೧. ಅಮ್ಮು ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್, (ಮದರಾಸು) - ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳು
೨. ಆನಿ ಮಸ್ಕರೇನೆ, (ತಿರುವಾಂಕೂರು, ಕೊಚಿನ್ ಯೂನಿಯನ್) _ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಚುನಾವಣೆ, ರಕ್ತರಹಿತವಾಗಿ ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯದೊಳಗೆ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಿಲೀನ, ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ.
೩. ಬೇಗಂ ಐಜಾಜ್ ರಸೂಲ್, (ಯುನೈಟೆಡ್ ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್): ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಹಕ್ಕು, ಚುನಾವಣೆ, ಪಕ್ಷದಾಚೆಗೆ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮತಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಮೀಸಲಾತಿ, ಕರಡು ಸಂವಿಧಾನ.
೪. ದಾಕ್ಷಾಯಿಣಿ ವೇಲಾಯುಧನ್, (ಮದರಾಸು): ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‌ಗೊಂದು ಮನವಿ, ಹರಿಜನ, ಜೀತವಿಮುಕ್ತಿ, ಹರಿಜನರಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮತಕ್ಷೇತ್ರ, ಕರಡು ಸಂವಿಧಾನ, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ.
೫. ದುರ್ಗಾಬಾಯಿ ದೇಶಮುಖ್, (ಮದರಾಸು): ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ನೇಮಕ, ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ, ಭಾರತೀಯರೇ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು. ದೇವದಾಸಿಪದ್ಧತಿ ರದ್ಧತಿ, ಸರ್ವರಿಗು ಮುಕ್ತ ಶಿಕ್ಷಣ, ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಚ್ಯುತಿ ಬಂದರೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪರಿಹಾರ, ಯುವಜನತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸ, ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟಿನ ಅಪೆಲೇಟ್ ಜ್ಯೂರಿಸ್‌ಡಿಕ್ಷನ್, ಮಕ್ಕಳ-ತರುಣರ ಹಕ್ಕುಗಳು, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮೇಲೆ ಹೇರಿದ ಮಿತಿ, ಸಂವಿಧಾನ ರಕ್ಷಿಸಲು ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್, ಕರಡು ಸಂವಿಧಾನ.
೬. ಹನ್ಸಾ ಜೀವರಾಜ ಮೆಹ್ತಾ, (ಮುಂಬೈ}: ಮಹಿಳೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ನ್ಯಾಯ, ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜ, ಸಂವಿಧಾನ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕಾದರೆ ಜನರು ವಹಿಸಬೇಕಾದ ಹೊಣೆ.
೭. ಕಮಲಾ ಚೌಧುರಿ, (ಯುನೈಟೆಡ್ ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್)
೮. ಲೀಲಾ ರಾಯ್, (ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ)
೯. ಮಾಲತಿ ಚೌಧರಿ, (ಒರಿಸ್ಸಾ)
೧೦. ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ, (ಯುನೈಟೆಡ್ ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್): ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲಾಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಠ್ಯ, ಪಠ್ಯದ ಮೇಲೆ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ, ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನಸಭೆಗಳಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವವರ ವಯೋಮಿತಿ, ಮೇಲ್ಮನೆಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಯೋಜನೆಗಳ ರೂಪಿಸಲು ವಿಶೇಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ವಿಚಾರಣಾಧೀನ ಖೈದಿಗಳ ಹಕ್ಕು, ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತೆರವಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನೇ ತುಂಬುವುದು, ಜನರ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ, ಅಂಬೇಡ್ಕರರ ಕರಡು ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ.
೧೧. ರಾಜಕುಮಾರಿ ಅಮೃತ್ ಕೌರ್, (ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್, ಬೇರಾರ್)
೧೨. ರೇಣುಕಾ ರೇ, (ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ): ಮಹಿಳಾ ಸಮಾನತೆ, ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯ, ಧರ್ಮನಿರಪೇಕ್ಷ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ- ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಶಾಲಾ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯ, ಕರಡು ಸಂವಿಧಾನ ಕುರಿತು ಟೀಕೆ, ಮಹಿಳಾ ಸಾಗಾಟ, ದೇವದಾಸಿಪದ್ಧತಿ ತಡೆ.
೧೩. ಸರೋಜಿನಿ ನಾಯ್ಡು, (ಬಿಹಾರ): ಎಲ್ಲರ ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆ, ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜ
೧೪. ಸುಚೇತಾ ಕೃಪಲಾನಿ, (ಯುನೈಟೆಡ್ ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್): ವಂದೇ ಮಾತರಂ
೧೫. ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪಂಡಿತ್, (ಯುನೈಟೆಡ್ ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್): ವಸಾಹತೋತ್ತರ ವಿಶ್ವ: ಏಷಿಯಾದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ,



(ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ: ನಿಂತವರು: ದುರ್ಗಾಬಾಯಿ ದೇಶಮುಖ್, ರೇಣುಕಾ ರೇ, ಆನಿ ಮಸ್ಕರೇನಸ್, ಬೇಗಂ ಐಜಾಜ್ ರಸೂಲ್, ಲೀಲಾ ರಾಯ್, ದಾಕ್ಷಾಯಿಣಿ ವೇಲಾಯುಧನ್. ಕುಳಿತವರು: ಸುಚೇತಾ ಕೃಪಲಾನಿ, ಹನ್ಸ ಮೆಹ್ತಾ, ಅಮೃತ್ ಕೌರ್, ಕಮಲಾ ಚೌಧುರಿ?, ಅಮ್ಮು ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್.)

ಇಷ್ಟಂತೂ ನಿಜ, ಭಾರತದಲ್ಲೇನಾಗುತ್ತಿದೆ, ಏನಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ಬಗೆಗೆ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಎಷ್ಟೋ ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ಪಷ್ಟ, ವಾಸ್ತವವಾದಿ ನಿಲುವು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗೆಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅಂಚಿನ ನೆಲೆಯವರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗೆಗೂ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಅವರ ಬದುಕಿನ ವಿವರಗಳು ಇವತ್ತಿಗೂ ಸ್ಫೂರ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿವೆ. ಇಬ್ಬರ ಕುರಿತು ಇಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ:

ದಾಕ್ಷಾಯಿಣಿ ವೇಲಾಯುಧನ್ (1912-1978)  




ಕೊಚ್ಚಿಯ ಮುಲವುಕ್ಕಾಡ್‌ನಲ್ಲಿ 1912ರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಪುಲಯಾ ಎಂಬ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ಸಮುದಾಯದ ದಾಕ್ಷಾಯಿಣಿ ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯ ಅತಿ ಕಿರಿಯ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಬೀದಿಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲೇ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿಂತು ವಿಚಿತ್ರ ಸದ್ದು ಹೊರಡಿಸಿ ಮುಟ್ಟಬಾರದ ತಾನು ಬಂದೆನೆಂದು ಕೂಗಿ ಹೇಳಿ ಮುಂದುವರೆಯಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಕಷ್ಟಕುಲ ಅವರದು. ಸಮುದಾಯದ ಹೆಣ್ಮಕ್ಕಳು ಸ್ತನಗಳನ್ನು ಮಣಿಸರಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿತ್ತು. ಹೀಗಿರುತ್ತ ನೇರ ನಿಲುವಿನ, ಗಂಭೀರ ಸ್ವಭಾವದ, ದಿಟ್ಟಮಾತಿನ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ದಾಕ್ಷಾಯಿಣಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದರ ಹಿಂದೆ ಕೇರಳ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಹೋರಾಟ ಕಥನ ಇದೆ.

ಪುಲಯಾ ಸಮುದಾಯದ ಹೋರಾಟಗಾರ ಅಯ್ಯನ್ ಕಾಳಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದ ಅವರ ತಂದೆ ಅಳಕಿ, ಪೂಮಾಲಾ, ಚಕ್ಕಿ, ಕಾಳಿ, ಕುರುಂಬಾ, ಕಿಲಿಪಕ್ಕ ಮೊದಲಾದ ಕ್ಷುದ್ರವೆನಿಸುವ ಹೆಸರಿಡದೆ ಎಳವ ಜಾತಿಯವರಿಡುವ ದಾಕ್ಷಾಯಿಣಿ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಮಗಳಿಗಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಪದವಿಗೆಂದು ಮದರಾಸಿಗೆ ಹೋದಾಗ ದಾಕ್ಷಾಯಿಣಿ ಎದೆಮೇಲೆ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದ ಮೊದಲ ಪುಲಯಾ ಮಹಿಳೆಯಾದರು. ಮದರಾಸು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹೊರಗೆ ನಿಂತು ಪ್ರಯೋಗ ನೋಡಿಕೊಂಡರೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ 1935ರಲ್ಲಿ ಬಿಎಸ್ಸಿ ಪದವಿ ಪಡೆದು ಮೊದಲ ಪದವೀಧರ ದಲಿತ ಮಹಿಳೆಯಾದರು.

ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಜೊತೆಗೆ ಭಿನ್ನಮತದ ಸಂಬಂಧ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಜೀವಂತವಿರುವವರೆಗೆ ‘ಹರಿಜನ’ ಎಂಬ ಪದ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರ ಬದುಕನ್ನು ಕೊಂಚವೂ ಬದಲಿಸಲಾರದು ಎಂದು ಕಟುವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದವರೆಲ್ಲ ಕ್ರೈಸ್ತರಾದರೂ ತಾನು ಪುಲಯಾ ಆಗುಳಿದ ದಾಕ್ಷಾಯಿಣಿ, ದಲಿತ ಹೋರಾಟಗಾರ ರಾಮನ್ ಕೆಳನ್ ವೇಲಾಯುಧನ್ ಅವರನ್ನು 1940ರಲ್ಲಿ ಸರಳ ಮದುವೆಯಾದರು. ಗಾಂಧಿ-ಕಸ್ತೂರಬಾ ಇಬ್ಬರೂ ಮದುವೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು.



1942ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ಕೌನ್ಸಿಲಿಗೆ ನಾಮಕರಣ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದ ಅವರು 1946ರಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿದ್ದವು: 1. ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಬದುಕುವ ಹೊಸ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಡುವುದು 2. ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ, ಅನ್ಯಾಯ ಎಂದು ಸಾಧಿಸಿ ವಂಚಿತರಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸುವುದು. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗಗಳ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆ ನಡೆದಾಗಲೆಲ್ಲ ಅವರು ಅಂಬೇಡ್ಕರರಿಗೆ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದರು. ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಮುದಾಯವೇ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಸಮಾಜ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲಿ ಎಂದು ಭಾವುಕವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಅವರು ಒಂದಾದಮೇಲೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಎತ್ತುತ್ತ, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿಷೇಧಿಸುವ ಅನುಚ್ಛೇದ 17ರ ಬಗೆಗೆ, ಹರಿಜನರಿಗೆ ಸಿಗಬೇಕಾದ ಮಾನವಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗೆಗೆ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತ, ‘ನಿಮ್ಮ ಸಮಯ ಮುಗಿಯಿತು’ ಎಂದು ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಪದೇಪದೇ ನೆನಪಿಸುವವರೆಗೂ ನಿರರ್ಗಳವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಐದಡಿ ಎತ್ತರದ ದಾಕ್ಷಾಯಿಣಿ ‘ಫೈರ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್’ ಎಂದೇ ಹೆಸರುವಾಸಿ.

ಗಾಂಧೀಜಿ ಮತ್ತು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಇಬ್ಬರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತಾಗಿದ್ದರೂ ಇಬ್ಬರಿಂದಲೂ ಅಂತರ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರದು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಿಂದ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೋರಾಟದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಿಡಿದುನಿಂತು ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಮಾಜ ಕಟ್ಟುವ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಮಾರ್ಗಕ್ಕಿಂತ; ಮೇಲ್ಜಾತಿಯವರ ಮನವೊಲಿಸಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದೊಳಗೇ ಹರಿಜನರನ್ನು ಉಳಿಸಬಯಸುವ ಗಾಂಧೀಮಾರ್ಗಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ, ಆದರೆ ಅವೆರೆಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಮಾರ್ಗವಾಗಿತ್ತು. 1947, ಆಗಸ್ಟ್ 28ರಂದು ಮಾತನಾಡುತ್ತ, ‘ಹರಿಜನ ಎಂದಾದರೂ ಕರೆಯಿರಿ, ಮತ್ತಿನ್ಯಾವ ಹೆಸರಿನಿಂದಾದರೂ ಕರೆಯಿರಿ, ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗದವರು ಆರ್ಥಿಕ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಾರೋ, ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮತಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಲೀ, ಜಂಟಿ ಮತಕ್ಷೇತ್ರ ಹೊಂದುವುದಾಗಲೀ, ಶೇಕಡಾ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಪಡೆಯುವುದಾಗಲೀ ಏನೂ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದ್ದು. ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ನಾನು ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತೇನೆ. ಎಲ್ಲ ಪಕ್ಷಗಳು ತಮಗೆ ಗುಲಾಮರಾಗಿರುವ ಹರಿಜನ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನೇ ಮೀಸಲು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಲಿಸಿಯಾರು. ಅಂಥವರಿಂದ ಹರಿಜನರಿಗೇನು ಲಾಭ?’ ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದರು.

ಸಂವಿಧಾನ ರಚನೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ನಂತರ ಚುನಾವಣಾ ರಾಜಕಾರಣಕ್ಕಿಳಿಯದೆ ದೆಹಲಿಯ ಕಸಗುಡಿಸುವವರೊಡನೆ, ಸ್ಲಂವಾಸಿಗಳ ನಡುವೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. 1977ರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಜಾಗೃತಿ ಪರಿಷದ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಲಿತ ಮಹಿಳಾ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಡಿಸಿದರು. ಮಗಳು ಮೀರಾ ಒಂಭತ್ತು ವರ್ಷದವಳಿರುವಾಗಲೇ ದೇಹ ಬದಲಾವಣೆ ಕುರಿತು ಚಿತ್ರ ಬರೆದು ತಿಳಿಸಿ ಮುಟ್ಟಿನ ಬಗೆಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವ ಬಿತ್ತಿದ್ದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಗುಜರಾತಿನಲ್ಲಿರುವ, ತನ್ನಮ್ಮ ಅರೆಬರೆ ಬರೆದಿಟ್ಟಿದ್ದ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ‘ನಾಟ್ ಬಾರ್ನ್ ಇನ್ ಎ ಪೂರ್ ಪುಲಯಾ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ’ಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಣೆಗೆ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವ ಮೀರಾ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಹನ್ಸಾ ಜೀವರಾಜ್ ಮೆಹ್ತಾ (1897-1995): 




ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾಜಿ ಮಹಾಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಬಾನ್ ಕಿ ಮೂನ್ ಒಬ್ಬ ಭಾರತದ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಶ್ಲಾಘಿಸಿದ್ದರು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 10, 1948ರ ವಿಶ್ವ ಮಾನವಹಕ್ಕು ಘೋಷಣೆಯು ‘ಆಲ್ ಮೆನ್ ಆರ್ ಬಾರ್ನ್ ಈಕ್ವಲ್’ ಎಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾನವಹಕ್ಕು ಘೋಷಣಾ ಸಮಿತಿಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆ, ಅದನ್ನು ‘ಆಲ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ಬೀಯಿಂಗ್ಸ್ ಆರ್ ಬಾರ್ನ್ ಈಕ್ವಲ್’ ಎಂದು ಮಾಡಿಸಿದ್ದರು. ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವುದನ್ನು ಒಪ್ಪಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಗಟ್ಟಿಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದ ಮಹಿಳಾ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿ ಹನ್ಸಾ ಜೀವರಾಜ ಮೆಹ್ತಾ. ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದ ಅವರು ಇಂಥದೇ ಮಹಿಳಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಚನೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಾಡಿಸಿದರು.

ಬರೋಡಾ ದಿವಾನರ ಮಗಳಾಗಿದ್ದ ಹನ್ಸಾ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ, ಜರ್ನಲಿಸಂ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. 1922ರಲ್ಲಿ ಸರೋಜಿನಿ ನಾಯ್ಡು ಅವರನ್ನೂ, ಅವರ ಮೂಲಕ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರನ್ನೂ ಭೇಟಿಯಾದರು. ನಂತರ ಗಾಂಧಿಯ ಖಾಸಗಿ ವೈದ್ಯರಾದ ಜೀವರಾಜ ನಾರಾಯಣ ಮೆಹ್ತಾರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರು. ಈ ಅಂತರ್ಜಾತಿ ಮದುವೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಹುಯಿಲೆದ್ದಾಗ ಹನ್ಸಾ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಗುರು ಬರೋಡಾದ ಸಯ್ಯಾಜಿರಾವ್ ಗಾಯಕ್ವಾಡ್ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ನಿಂತಿದ್ದರು.

ಮುಂಬಯಿ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ಕೌನ್ಸಿಲಿಗೆ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿದ್ದ ಹನ್ಸಾ, ಕುಟುಂಬಯೋಜನೆ ಜಾರಿಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ್ದರು. ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹ ನಿಷೇಧ ಕಾಯ್ದೆ ಶಾರದಾ ಆಕ್ಟ್ ಅನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದರು. 1945-46ರಲ್ಲಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮಹಿಳಾ ಸಭಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದರು. ಮಹಿಳಾ ಸಮಾನತೆ, ಸಮಾನ ವೇತನ, ಸಮಾನ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶ, ವರದಕ್ಷಿಣೆ ನಿಷೇಧ ಜಾರಿಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಹಕ್ಕೊತ್ತಾಯ ಮಂಡಿಸಿದ್ದರು. ವಿಧವಾ ವಿವಾಹ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪಶ್ಚಿಮ, ಉತ್ತರ ಭಾರತಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳೂ ಅನುಸರಿಸುವ ಪರ್ದಾ ಪದ್ಧತಿ ಮಹಿಳಾ ಘನತೆ ಕುಗ್ಗಿಸುವುದರಿಂದ ನಿಷೇಧವಾಗಬೇಕೆಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕು ಉಪಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯೆಯೂ ಆಗಿದ್ದ ಅವರು ಭಾರತದ ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕೊತ್ತಾಯಗಳು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಅದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಎಸ್‌ಎನ್‌ಡಿಟಿ (ಶ್ರೀಮತಿ ನಾಥಿಬಾಯಿ ದಾಮೋದರ ಥ್ಯಾಕರ್ಸೆ) ವಿ.ವಿ. ಉಪಕುಲಪತಿಯೂ ಆದರು. ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಕರಡು ರಚನಾ ಸಮಿತಿಯ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಪಸಮಿತಿಯಲ್ಲೂ ಇದ್ದರು. ಆಗಸ್ಟ್ 14ರ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪ್ರಮಾಣ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ, ಹನ್ಸಾ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಪರವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.



ಹಲವು ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಒಟ್ಟೊಟ್ಟಿಗೆ ಬಂದರೂ, ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯ ಕಲಾಪಗಳಿಗೆ ತಪ್ಪದೆ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತಗೊಳಿಸಲು ಡಾ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್, ಅಮೃತ್ ಕೌರ್, ಮಿನೂ ಮಸಾನಿ ಮತ್ತಿತರರ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸಿದರು. ಸರ್ವಧರ್ಮಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯವಾಗುವ, ಸಮ್ಮತವಾಗುವ ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆಗೆ ಅವರ ಬೆಂಬಲವಿತ್ತು. ವಿಭಿನ್ನ ಧರ್ಮದ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಭಿನ್ನ ಅಸ್ಮಿತೆಗಳಿರುವ ಬದಲು ಭಾರತೀಯ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಅಸ್ಮಿತೆ ಇರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಪ್ರಭುತ್ವದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಎಂದವರು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲು ಮಾಡಿದ ಯತ್ನಗಳು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಕೊನೆಗದು ನಾನ್‌ಜಸ್ಟಿಫೈಯಬಲ್ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವವಾಯಿತು.

ಮಹಿಳೆಗೆ ಮೀಸಲಾತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ, ರಾಜಕೀಯ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನ್ಯಾಯ ಬೇಕಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಅವರು ಹಿಂದೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನು ಸುಧಾರಣೆಯ ಪರವಾಗಿದ್ದರು. ಹಿಂದೂ ಕೋಡ್ ಬಿಲ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಉಪಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದ ಅವರು, ಅದು ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣೆ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಮೈಲುಗಲ್ಲೆಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದರು. ‘ಆದರೆ ಈಗ ನಮಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು ಎಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೂ ಸಮಾನತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿಹಕ್ಕು, ಮದುವೆ ಮೊದಲಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮೊದಲಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳಾ ದಮನಕ್ಕೆ ಮೂಲಕಾರಣವಾದ ಧರ್ಮಗಳ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾನೂನುಗಳ ಹಿಡಿತದಿಂದ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಹಿಂದೂ ಕೋಡ್ ಬಿಲ್ ಪಾರುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಎಂದೇ ಅದರ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ  ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆ ಬರದಿದ್ದರೆ ಉಪಯೋಗವಿಲ್ಲ’ ಎನ್ನುವುದು ಹನ್ಸಾ ಮತ್ತು ಬಹುಪಾಲು ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅಂದಿನ ಕೋಮುಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆ ಅಸಾಧ್ಯ ಎಂದೇ ನೆಹರೂ ಮತ್ತು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಭಾವಿಸಿದರು. ಕೊನೆಗೆ ಹಿಂದೂ ಕೋಡ್ ಬಿಲ್ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆಯದೆ ಬಿದ್ದು ಹೋಯ್ತು.

ಎಸ್‌ಎನ್‌ಡಿಟಿ ಮಹಿಳಾ ವಿ.ವಿ. ಉಪಕುಲಪತಿಯಾಗಿದ್ದ ಅವರು ಕೊನೆಯವರೆಗು ಹಲವು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತ ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕು, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ಬರಹಗಾರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ ಅವರು ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿಯೂ ಹಲವು ಪುಸ್ತಕ ಬರೆದರು. ಗಲಿವರ‍್ಸ್ ಟ್ರಾವೆಲ್ಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದರು.

***

ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲ ವಿಷಯ ಗಮನಿಸಬಹುದು.

ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಬಹುಪಾಲು ಹೆಣ್ಮಕ್ಕಳು (ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯದವರೂ ಸೇರಿದಂತೆ) ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆಯ ಪರವಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಡಾ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್, ಮಿನೂ ಮಸಾನಿ, ನೆಹರೂ ಮೊದಲಾದವರೂ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಒಂದೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐಡೆಂಟಿಟಿ ಇರಬೇಕಲ್ಲದೆ ವಿಭಿನ್ನ ಜಾತಿ-ಧರ್ಮಗಳ ಐಡೆಂಟಿಟಿ ಅಳಿಸಿ ಹೋಗಬೇಕು; ಆಗಮಾತ್ರ ಐಕ್ಯತೆ ಕಾಪಾಡಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರು ಧರ್ಮಗಳೇ ಮಹಿಳಾ ಶೋಷಣೆಯ ಹತಾರಗಳನ್ನೊದಗಿಸುವಂಥವು; ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆ ಬಂದರೆ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕವಾಗಿ ಅದು ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿರುವ ಹಿಡಿತ ತಪ್ಪಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಇದು ಅಂದಿನ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇವತ್ತು ಏಕರೂಪ ನಾಗರಿಕ ಸಂಹಿತೆ ಬೆಂಬಲಿಸುವುದೆಂದರೆ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಧರ್ಮದವರ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಹೇರುವ ಅಪಾಯವಾಗಿ ಕಾಣತೊಡಗಿದೆ. ಈ ಅರ್ಧ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಧರ್ಮದ ಮೇಲುಗೈ ಆಗಿರುವುದನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಧರ್ಮದವರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಾದ ಪಲ್ಲಟವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಹಾಗೆಯೇ ಹಿಂದೂ ಕೋಡ್‌ಬಿಲ್. ಸಂವಿಧಾನ ಜಾರಿಯಾಗುವ ಮೊದಲು ಹಿಂದೂ ಕೋಡ್‌ಬಿಲ್ ಜಾರಿಗೆ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರು. ಅದು ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆ ತರುವುದೆಂಬ ವಿಶ್ವಾಸ ಅವರದಾಗಿತ್ತು. ಆ ಬಿಲ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಹಲವು ವಿಷಯಗಳ ಬಗೆಗೆ ಬಹುಪಾಲು ಮಹಿಳೆಯರು ಸಹಮತ ಹೊಂದಿರಲು ಸಾಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರೆಲ್ಲ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ರೀತಿ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಹೆಣ್ಣು ದಮನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವರೇ ಆಗಿದ್ದರು. ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗೆಗೆ, ಸ್ವಾಯತ್ತ ಬದುಕಿನ ಬಗೆಗೆ ಒಲವು ಹೊಂದಿದವರೇ ಆಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಇಂದು ನಾವು ಅಂಬೇಡ್ಕರರ ಹಿಂದೂ ಕೋಡ್‌ಬಿಲ್‌ಗೆ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಸ್ವಾಗತ ಕೋರುವಂತೆ ಅಂದು ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯರಿಂದಲೂ ಬೆಂಬಲ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೂ ಕೋಡ್ ಬಿಲ್ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆ ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯ ಆಚೆಗೆ ನಡೆದದ್ದು. ಅದರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳೇನಿದ್ದವು ಎಂಬ ಬಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಹಿತಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆ ಬಗೆಗೆ ಇನ್ನುಮೇಲೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಆರಂಭವಾಗಬೇಕಿದೆ.

ಹೀಗೆ ಅರ್ಧ ಶತಮಾನ ಕೆಳಗೆ ಮೇಲಿನ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳ ಬಗೆಗೆ ಇವತ್ತಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಇದ್ದದ್ದು ಏಕೆನ್ನುವುದು ಕುತೂಹಲಕರ ಅಧ್ಯಯನದ ವಸ್ತುವಾಗಬಹುದಾಗಿದೆ.

ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಕನಿಷ್ಠ 20 ದೇಶಗಳ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನೆಯ ಕೆಲಸ, ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಕೆಲಸ ಆಗುತ್ತ ಇರುತ್ತದೆ. ಸಂವಿಧಾನ ರಚನೆ ಮೊದಲು ಪಂಡಿತರ ಕೆಲಸವಾಗಿತ್ತು. ಈಗದು ಪ್ರಜೆಗಳೆಲ್ಲರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡು ಜನರದಾಗುತ್ತ ನಡೆದಿದೆ. ಹೀಗಿರುತ್ತ ಶಾಂತಿಯ ಸಮಾಜಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಎಂಬ ಉದಾತ್ತ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನೆಯ ಎಲ್ಲ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಮಹಿಳೆಯರು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಅವಶ್ಯವಾಗಿದೆ. ಕಾಗದದ ಮೇಲಿನ ಸಮಾನತೆ ನೆಲದ ಮೇಲಿನ ವಾಸ್ತವವಾಗಬೇಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಅವಶ್ಯವಾಗಿದೆ.

ರಾಜಕೀಯ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಏಳು ದಶಕಗಳ ಕೆಳಗೇ ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಎಂದೇ ಈ ನೆಲದ ಹೆಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಸಂವಿಧಾನವು ತಮ್ಮ ಆಶೋತ್ತರಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ, ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಸಮರ್ಥ ಸಹಾಯಹಸ್ತವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ವರದಕ್ಷಿಣೆ, ಮದುವೆ, ವಿಚ್ಛೇದನ, ಜೀವನಾಂಶ, ಗರ್ಭಪಾತ, ಕುಟುಂಬಯೋಜನೆ, ಆಸ್ತಿಹಕ್ಕು, ಮಕ್ಕಳ ಕಸ್ಟಡಿಯ ಹಕ್ಕು ಮುಂತಾದ ಮಹಿಳೆಯ ಭಾವುಕ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜಗತ್ತನ್ನು ಅಲ್ಲಾಡಿಸುವಂತಹ ಪ್ರಬಲ ವಿಷಯಗಳ ಬಗೆಗೆ ಕೋರ್ಟು ಬಂಧು-ಹಿತೈಷಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವಂತೆ ಸಂವಿಧಾನವು ನ್ಯಾಯವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ. ಆದರೇನು, ಬರಬರುತ್ತ ಎಲ್ಲ ರಂಗಗಳಲ್ಲೂ ಮಹಿಳಾಸ್ನೇಹಿ ವಾತಾವರಣ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷರೆಲ್ಲ ಸಮಾನರು ಎಂದು ಸಂವಿಧಾನ ಹೇಳಿದರೆ ಸಾಲದು, ಅದು ರೂಢಿಯಾಗಿ ಆಚರಣೆಗೆ ಬರಬೇಕಿದೆ. ಆ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜ ಇನ್ನಾದರೂ ನಡೆಯಲೆಂದು ಗಣರಾಜ್ಯ ದಿನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾರೈಸೋಣ.

(ಚಿತ್ರಗಳು ಅಂತರ್ಜಾಲದಿಂದ ಪಡೆದವು. ಮೇಲಿನ ವಿಷಯ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳನ್ನು `ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆ' ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಬಹುದು.)








Sunday, 6 January 2019

ಹೇಳಬೇಕಿತ್ತು ಅಂದೇ



ಇಂದೇಕೆ? ಅಂದೇ ಹೇಳಬೇಕಿತ್ತು ಎಂದೆಯಾ ತಂದೆ
ಕುಂಭ ಹಿಡಿದು ಮುಕಾಂಬೆಯಾಗಿ ಇರು ಎಂದಿರಿ
ಬಿರುಬಿಸಿಲಲೂ ಬರಿಗಾಲಲಿ ನಡೆ ಎಂದು ರಥವೇರಿದಿರಿ
ಹೇಳುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ? ಭೋಪರಾಕಿನ ಹೊರತು ಏನೂ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ ನಿಮಗೆ

ಇಂದೇಕೆ, ಅಂದೇ ಹೇಳಬೇಕಿತ್ತು ಎಂದೆಯಾ ತಂದೆ
ಹುಶಾರ್, ಬಂದೀರಿ, ಪಟ್ಟಗತ್ತಿಗಳು ಕಾದಿವೆ ಎಂದಿರಿ
ಮೊಲೆಯೋನಿಗಳು ಸ್ರವಿಸುತಿವೆ ಗಿರಿಯನೇರಬೇಡ ಎಂದಿರಿ
ಕಠುವಾದ ದೇವತೆ ಕಣ್ಮುಚ್ಚಿ ಕಲ್ಲಾಗಿರುವಾಗ 
ಇಗರ್ಜಿಯ ಗೋಡೆ ಕಲ್ಲುಗಳೂ ನನ್ನ ಹೊರಲು ಶಿಲುಬೆಯಾಗಿರುವಾಗ 
ಅರಗಿನರಮನೆಯೇ ಸಿಂಗಾರೆವ್ವನ ಸುಟ್ಟು ಬೂದಿ ಮಾಡಿರುವಾಗ 
ಹೇಳುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ?
ಬೆಂಕಿ ಬೆಳಕು ಫರಕು ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ ನಮಗೆ
ಕೈದೀಪ ಕಿಚ್ಚಾಗಿ ಸುಡುವುದೆಂದರಿವಾಗಲಿಲ್ಲ ನಮಗೆ

ಕೆಂಪು ನಿಮ್ಮದು ಹಳದಿ ನಿಮ್ಮದು
ಕೆಂಪು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣ ಬಾವುಟಗಳೆಲ್ಲ ನಿಮದು 
ಕೆಂಪು ನಿಮ್ಮದು ಹಳದಿ ನಿಮ್ಮದು 
ಕೆಂಪು ಹಳದಿ ಪೇಟ, ಶಾಲು, ತುರಾಯಿಗಳೆಲ್ಲ ನಿಮದು
ನೆಲ ನಮ್ಮದಲ್ಲ ನಾವು ನೆಲದವರು
ಗಡಿ ನಮಗಿಲ್ಲ ನಾವು ನುಡಿಯವರು 
ತೇರು ನಮದಲ್ಲ ನಾವು ಕನ್ನಡಮ್ಮನ ಒಕ್ಕಲು
ಕಿತ್ತೂರಿನ ಕತ್ತಿ ಕಿತ್ತಿರಿ ದುರ್ಗದ ಒನಕೆ ಒಗೆದಿರಿ
ಬೆಳವಡಿಯ ಪತಾಕೆ ಸುಟ್ಟಿರಿ
ಇಂದೇಕೆ? ಅಂದೇ ಹೇಳಬೇಕಿತ್ತು ಎಂದರೆ 
ಹೇಳುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ? ಎದೆ ನೆಲದ ಭಾಷೆ ತಿಳಿಯುವುದೇ ಇಲ್ಲ ನಿಮಗೆ
ಅದೆಷ್ಟು ಹೆಣ್ಣುಗಳ ನೆತ್ತರ ಕುಡಿದಿದೆಯೋ ಈ ನೆಲ 
ದಾಸವಾಳ ಇನ್ನೆಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲದಷ್ಟು ಕೆಂಪಾಗಿ ಅರಳಿದೆ..

ಇಂದೇಕೆ? ಅಂದೆ ಕೊಡಿಸಬಹುದಿತ್ತು ನ್ಯಾಯ ಎಂದೆಯಾ ತಂದೆ
ನ್ಯಾಯವೆಂದರೆ ಎದುರಿರುವವರ ಶಿಕ್ಷಿಸುವುದೆ? 
ಮಾಗಿ ಋತು ಕರುಣದ ಕೊನೆ ಹನಿಗಳನುದುರಿಸಿದೆ
ಮೆಟ್ಟುವವರೆದುರೇ ತಲೆಯೆತ್ತಿ ಬೆಳೆಯುವೆವು ಗರುಕೆಯಂತೆ

ಬಾಬಾ ಇದ್ದಾರೆ ನಮಗೆ ಬಾಪು ಇದ್ದಾರೆ ನಮಗೆ 
ಸಾವಿತ್ರಿ ಇದ್ದಾಳೆ ನಮಗೆ ಕರುಣದ ಗುರು ಇದ್ದಾನೆ ನಮಗೆ
ಮಾತು ಕಸಿದೀರಿ ಮೌನ ಕಸಿಯಬಹುದೆ 
ಹಾಡು ನಿಲಿಸೀರಿ ಎದೆಗವಿತೆ ಅಳಿಸಬಹುದೆ
ದೀಪ ಕಸಿದೀರಿ ಬೆಳಕು ತಡೆಯಬಹುದೆ
ಬರೆಯಲಿದ್ದೇವೆ ಪ್ರೀತಿ ಚಿತ್ತಾರ ಖಾಲಿ ಕುಂಭಗಳ ಮೇಲೆ 
ತುಂಬಲಿದ್ದೇವೆ ಕುಂಭ ಹೊತ್ತ ಅಕ್ಕಂದಿರೆದೆಗಳಲಿ ದಿಟದ ದಿಟ್ಟ ಕವಿತೆ

ಯಾರೆಂದವರು ಮರ ಅಚಲವೆಂದು?
ಅದು ನಿಂತಲ್ಲೆ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣ ನಡೆಯುವುದು..
ಕೈಗೆಕೈ ಜೋಡಿಸಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ಹೊರಡಲಿದ್ದೇವೆ ತಂದೆ
ಬಣ್ಣ ಬಾವುಟ ಪೇಟ ಹಾರ ತುರಾಯಿಗಳೆಲ್ಲ ಇರಲಿ ನಿಮಗೆ
ನಾವು, ಈ ನೆಲದ ಹೆಣ್ಣುಗಳು, ಅದೋ ನೋಡಿ,
ಕೈಗೆಕೈ ಜೋಡಿಸಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ಹೊರಟಿದ್ದೇವೆ
ಧನ್ಯವಾದ ನಿಮಗೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಎಳ್ಳುಕಾಳಿಗೆ, ಕಸಿದುಕೊಂಡ ಕುಂಬಳಕ್ಕೆ
ಧನ್ಯವಾದ ನಿಮಗೆ, ನಮ್ಮ ದಾರಿ ನಮಗೆ ತೋರಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ..
ಧನ್ಯವಾದ ನಿಮಗೆ, ನಮ್ಮ ದಾರಿಯೇನೆಂದು ನಮಗೆ ನೆನಪಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ..


(ವರ್ಣ ಚಿತ್ರ ಕೃಪೆ - ಅಂತರ್ಜಾಲ)

Monday, 31 December 2018

ಹತ್ತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ





ಈಗ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಕೆಂಪು-ಹಸಿರು ಮಿಶ್ರಣ ಕಾಣತೊಡಗಿದೆ. ೨೦೧೮ರ ಮಾರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಾಸಿಕ್‌ನಿಂದ ಮುಂಬಯಿಯವರೆಗು ೩೫೦೦೦ಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲು ರೈತರು ಸಾಲಮನ್ನಾ ಮತ್ತಿತರ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ೧೮೦ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ಕಿಸಾನ್ ಲಾಂಗ್ ಮಾರ್ಚ್ ನಡೆಸಿದರು. ನವೆಂಬರಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಿಂದ ಹೊರಟ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ರೈತರು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಿಸಾನ್ ಕ್ರಾಂತಿ ಪಾದಯಾತ್ರಾ ಸಂಘಟಿಸಿದರು. ಇತ್ತ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಾವಿಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಅಧಿವೇಶನಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂಚೆ ಕಬ್ಬು ಬೆಳೆಗಾರರ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ, ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಯಿತು. ರೈತ ಮಹಿಳೆಯ ಆಕ್ರೋಶಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು ಮುಜುಗರ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದೂ ಆಯಿತು.

ಒಂದೆಡೆ ರೈತರು ಹೀಗೆ ಸಂಘಟಿತರಾಗುತ್ತ ಬೆಂಬಲ ಬೆಲೆ, ಸಾಲಮನ್ನಾ, ಬೆಳೆವಿಮೆಯೇ ಮೊದಲಾದ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ರೈತ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳು ನಿರಂತರ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿವೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಕಬ್ಬು, ಹತ್ತಿ, ಅಡಕೆಯೇ ಮೊದಲಾದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ರೈತರೇ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೀಡಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೇಶದ ಮುಖ್ಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಯಾದ ಹತ್ತಿ ಬೆಳೆಯುವ, ದೇಶದ ಕಾಲುಭಾಗ ಹತ್ತಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ವಿದರ್ಭದ ರೈತರು ಸಾಲದ ಸುಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ಅವ್ಯಾಹತವಾಗಿ ಬದುಕು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ೧.೪ ಲಕ್ಷ ರೈತರು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ದಾರಿ ತುಳಿದಿದ್ದಾರೆ!

ದೇಶವಿದೇಶದ ಗಮನ ಸೆಳೆದ ವಿದರ್ಭದ ರೈತ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳ ಬಗೆಗೆ ಸಿನಿಮಾ, ಅಧ್ಯಯನ, ವರದಿ, ಹೊತ್ತಗೆ, ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ಎಲ್ಲವೂ ಬಂದವು. 2006ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಮನಮೋಹನ ಸಿಂಗ್ 37.5 ಬಿಲಿಯನ್ ರೂಪಾಯಿ (ಅಂದರೆ 3750 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ!)ಗಳ ಬೃಹತ್ ವಿದರ್ಭ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಘೋಷಿಸಿದರು. ವಿದರ್ಭ ಭಾಗದ ಸರ್ವಾಂಗೀಣ ಪ್ರಗತಿಗೆ ನಾನಾ ಯೋಜನೆ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಪಿ. ಸಾಯಿನಾಥ್ ಹೇಳುವಂತೆ ‘ಬರ ಅಂದ್ರೆ ಎಲ್ರಿಗು ಇಷ್ಟ’ವಾಯಿತು. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ನೀಲನಕ್ಷೆಗಳು ಕಾಗದದ ಮೇಲುಳಿದು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ಕಿಸೆ ದಪ್ಪವಾಯಿತು. ಹತ್ತಿ ಬೆಳೆವ ರೈತರು ಬೀಜ-ಗೊಬ್ಬರ-ಸಾಲದ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಂದುವರೆದುಕೊಂಡೇ ಬಂತು.

ದಖ್ಖನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಉತ್ತರದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ವಿದರ್ಭ ಇದೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಗ್ಪುರ ಮತ್ತು ಅಮರಾವತಿ ವಿಭಾಗದ ಹನ್ನೊಂದು ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ, ಸಾತ್ಪುರ ಬೆಟ್ಟ ಶ್ರೇಣಿ ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಗುಡ್ಡಗಾಡುಗಳಿರದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶ ಅದು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್ ಆಗಿದ್ದ ವಿದರ್ಭ ಗಲಭೆ, ದಂಗೆಗಳಿರದ ಶಾಂತ ನೆಲ. ಫಲವತ್ತಾದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹತ್ತಿ, ಕಿತ್ತಳೆ, ಸೋಯಾಬೀನ್‌ಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಜೋಳ, ಸಜ್ಜೆ, ಭತ್ತವನ್ನೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಕ್ಕಾಲು ಪಾಲು ಅರಣ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಹಾಗೂ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಗಣಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಲ್ಲಿದೆ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕೈತುಂಬ ಕೆಲಸವಿದೆ. ಇಷ್ಟಾದರೂ ವಿದರ್ಭ ಬಡವರ ನೆಲವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ.



ಏಕೆ? ಹೀಗೇಕೆ?

ಸಂಕಟವುಕ್ಕಿಸುವ ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಕಾಡುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದೆವು. ಯಾವುದನ್ನು ‘ಇಂಪ್ರಾಕ್ಟಿಕಲ್’ ಎಂದು ಆಗಲೇ ಅತ್ತ ಸರಿಸಲಾಗಿದೆಯೋ, ಅಂತಹ ತತ್ವಾದರ್ಶಗಳ ಬೆನ್ನತ್ತಿ ಹೊರಟ ಒಂದು ಸಮೂಹವೇ ಅಲ್ಲಿ ಎದುರಾಯಿತು. ಗ್ರಾಮಭಾರತದ ಸಮಗ್ರ ವಿಕಾಸಕ್ಕಾಗಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ರೈತರನ್ನು ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಿಸುವ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ತೆತ್ತುಕೊಂಡ ಜೀವಗಳು ಅಲ್ಲಿದ್ದವು. ಅವರು ನಿಶ್ಶಂಕೆಯಿಂದಿದ್ದರು, ತಾವು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳು ಈ ನೆಲದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಆಗಬಲ್ಲವು ಎಂಬ ಬಗೆಗೆ ಗಾಢ ನಂಬುಗೆಯಿತ್ತು.

ಅವರು ವಾರ್ಧಾ ಬಳಿ ಇರುವ ಗೋಪುರಿಯ ಗ್ರಾಮಸೇವಾ ಮಂಡಲ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೇವಾಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು. ಹಳ್ಳಿಗಳು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಗಾಂಧೀಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರವಿದೆಯೆ ಎಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತರಾಗಿರುವವರು.

ಹತ್ತಿ: ರೈತರ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿಸದ ಬಿಳಿ ಬೆಳೆ 

ತಿನ್ನಲಾಗದ, ಬಿಟ್ಟು ಬದುಕಿರಲಾಗದ ಹತ್ತಿ ಎಂಬ ಬೆಳೆಯ ಒಳಹೊರಗು ತಿಳಿಯದೇ ಚರಕಾ-ವಿದರ್ಭದ ಬಗೆಗೆ ಮಾತನಾಡಲಾಗದು.

ಕ್ರಿ. ಪೂ. 5000ದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸಿಂಧೂ ಬಯಲ ನಾಗರಿಕತೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಾಗ ಭಾರತ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಭಾರತದ ಹತ್ತಿಬಟ್ಟೆ, ಮಸ್ಲಿನ್ ಬಟ್ಟೆ ದೇಶವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆಂದು ಬಂದಮೇಲೆ, ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯಾಗಿ ಬೃಹತ್ ಯಂತ್ರಗಳ ಕಾರಖಾನೆಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಮೇಲೆ, ಅವರಿಗೆ ಭಾರತದ ಹತ್ತಿ ಬೇಕಾಯಿತು, ಇಲ್ಲಿ ನೂತ ದಾರವಾಗಲೀ, ನೇಯ್ದ ಮಗ್ಗದ ಬಟ್ಟೆಯಾಗಲೀ ಬೇಡವಾಯಿತು. ಎಂದೇ ಭಾರತದ ಹತ್ತಿ ಲಂಡನ್ನಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರಿನ ಲಂಕಾಶೈರ್ ಗಿರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆಯಾಗಿ, ಸಿದ್ಧ ಉಡುಪು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ನಾವದನ್ನು ದುಬಾರಿ ಬೆಲೆ ಕೊಟ್ಟು ಕೊಳ್ಳಬೇಕಿದ್ದರಿಂದ ಲಾಭವೆಲ್ಲ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ. ಕೆಲಸ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಇಲ್ಲಿನ ನೇಕಾರರು, ನೂಲುವವರು, ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ಪಾಲಿಗೆ ಉಳಿದಿದ್ದು ಹಸಿವೆ.

ಟೆಕ್ಸ್‌ಟೈಲ್ ಉದ್ಯಮ ಎಂತಹ ಲಾಭಕರವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ ‘ನಿಮ್ಮ ಬಟ್ಟೆ ಬೇಡ’ ಎಂದು ಭಾರತೀಯರು ಹೇಳಿದಾಗ ಬ್ರಿಟನ್ ಬೆಚ್ಚಿ ಬಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಮಣಿಸಲು ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಹಿಂಸಾ ಮಾರ್ಗ ಎಂದು ನಮ್ಮ ನೂಲು ನಾವೇ ತೆಗೆಯುವ ಚರಕಾ ಪ್ರಚಾರ ಪಡೆಯಿತು. ಗಾಂಧಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಹತ್ತಿಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಜೊತೆಗೆ ತಳುಕು ಹಾಕಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲಿಕ್ಕೆಂದು ಝಂಡಾ ಊರಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಬುಡವನ್ನೇ ಅಲುಗಾಡಿಸಿದರು.

ಹೀಗೆ ಹತ್ತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾರದಂತೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡವು.

ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹತ್ತಿಯ ಕೃಷಿಕ್ಷೇತ್ರ (ವಿಶ್ವದ ಕಾಲುಭಾಗ) ಭಾರತದಲ್ಲಿದೆ. ಚೀನಾ, ಅಮೆರಿಕ ಬಿಟ್ಟರೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿ ಬೆಳೆಯುವ ದೇಶ ನಮ್ಮದು. ಭಾರತ ಮಾತ್ರ 40 ಮಿಮೀ ಬುಡ್ಡ ಹತ್ತಿಯಿಂದ 120 ಮಿಮೀ ಉದ್ದೆಳೆಯ ಹತ್ತಿ ತನಕ ಐದು ಭಿನ್ನ ಹತ್ತಿ ತಳಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಬಾಂಗ್ಲಾ, ಚೀನಾ, ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್, ಇಂಡೋನೇಷಿಯಾ ಮತ್ತಿತರ ದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡುವಷ್ಟು ಹತ್ತಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ, 10 ವರ್ಷ ಹಿಂದಿನವರೆಗು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಇಳುವರಿ ನಮ್ಮದಾಗಿತ್ತು. (ಈಗ ಬಿಟಿ ಹತ್ತಿಯಿಂದ ಇಳುವರಿ ಹೆಚ್ಚಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಾದರೂ ರೈತ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು.) ಭಾರತದ ಹತ್ತಿಬೆಳೆಯ ಮೂರನೆ ಒಂದು ಭಾಗ ಮಾತ್ರ ನೀರಾವರಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಮಿಕ್ಕಿದ್ದೆಲ್ಲ ಮಳೆಯಾಧಾರಿತ ಬೇಸಾಯವೇ. ಹತ್ತಿಬೆಳೆಗೆ ಬಿಸಿಲು-ತಂಪು ಎರಡೂ ಹೆಚ್ಚಿರಬೇಕು. ಅಂತಹ ಪರಿಸರದಲ್ಲೇ ಅರಳೆ ಅರಳುತ್ತದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರಿನಿಂದ ಜನವರಿ ತನಕ ಹತ್ತಿ ಬಿಡಿಸುವ ಕಾಯಕ. ಹತ್ತಿ ಉಳಿದ ಬೆಳೆಗಳಂತೆ ಒಂದು ಕಟಾವಿಗೆ ಮುಗಿಯುವುದಿಲ್ಲ. 4-5 ಬಾರಿ ಕಟಾವು ಮಾಡಬೇಕು.

ಅರಳೆ ಹತ್ತಿಯನ್ನು ಬೀಜದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದು ಜಿನ್ನಿಂಗ್. ಇದನ್ನು ಕೈಯಿಂದಲೂ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅರೆಯಂತ್ರಗಳೂ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಜಿನ್ನಿಂಗ್ ಕೆಲಸವು ಕಚ್ಛಾ ಹತ್ತಿ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿಕಾಳು ಎಂಬ ಎರಡು ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಹತ್ತಿಕಾಳಿನ ಸುತ್ತ ಉಳಿದ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಬಿಡಿಸಿ ದಿಂಬು, ಹಾಸಿಗೆ, ಕಾಗದದಂತಹ ವಸ್ತುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹತ್ತಿಕಾಳಿನಿಂದ ಹಿಂಡಿ, ಎಣ್ಣೆ, ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜಿನ್ನಿಂಗ್ ಮಾಡಿದ ಹತ್ತಿರಾಶಿಯನ್ನು ನಾನಾ ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒತ್ತಿ ಬೇಲ್ ಮಾಡಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಚ್ಛಾಹತ್ತಿಯೆಂದು ವಿದೇಶಗಳಿಗೆ, ಗಿರಣಿಗಳಿಗೆ ಲಾರಿ-ಹಡಗುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗಾಟವಾಗುವುದು ಬೇಲ್‌ಗಳೇ. ಬೇಲ್‌ಗಳಿಂದ ನೂಲುಂಡೆ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ (ಯಾರ್ನ್). ನಂತರ ಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ದಾರ ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಬಿಳಿಯಾಗಬೇಕೆಂದಷ್ಟೂ ಹೆಚ್ಚು ಬ್ಲೀಚ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕೊನೆಗೆ ದಾರಕ್ಕೆ ಬಣ್ಣ ಹಾಕಿ, ನೇಯ್ದು, ಬಟ್ಟೆ ತಯಾರಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕರ ಕೈಸೇರುತ್ತದೆ.

ಈ ದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಘಟಿತ ಉದ್ಯಮ ಹತ್ತಿ-ಗಿರಣಿಗಳದು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ 4000ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬೃಹತ್ ಜಿನ್ನಿಂಗ್ ಗಿರಣಿಗಳಿದ್ದು ಅವು ಹತ್ತಿ ಬೆಳೆಯುವ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಸಮೀಪವೇ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿವೆ. ಆರು ಕೋಟಿ ಜನರಿಗೆ ಬೆಳೆ, ಕಳೆ, ಕಟಾವು, ನೂಲುವುದು, ನೇಯುವುದೇ ಮೊದಲಾದ ಉದ್ಯೋಗ ಒದಗಿಸಿವೆ. ದೇಶದ 30% ರಫ್ತು ಬಟ್ಟೆಯದೇ ಆಗಿದೆ. ಒಂದು ಗಿರಣಿ ಅಜಮಾಸು 350 ಹಳ್ಳಿಗಳ ಹತ್ತಿ ಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಎಂದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮೇಲೆ ಗಿರಣಿಗಳ ನೇರ ಪ್ರಭಾವವಿದೆ.

ಇದು ಹತ್ತಿ-ಬಟ್ಟೆಯ ಚಕ್ರ. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಕೆಲಸವಿದೆ, ಬೇಡಿಕೆಯಿದೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿದೆ. ಆದರೂ ವಿದರ್ಭದ ರೈತ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹತ್ತಿ ಬೆಳೆಗಾರರದೇ ಆಗಿರುವುದು ಆಶ್ಚರ್ಯವಲ್ಲವೆ?




ಆಶ್ಚರ್ಯವೇನಿಲ್ಲ. ಇಡೀ ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಉತ್ಪಾದಕರು ರೈತರೇ ಆದರೂ ಬಟ್ಟೆಯಾಗುವ ತನಕ ಹತ್ತಿ ಹಲವು ಕೈಗಳನ್ನು ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲರಿಗು ಕೈತುಂಬ ಲಾಭ ಬೇಕಾದ್ದರಿಂದ ನಷ್ಟ ಭರಿಸುವವರು ಕಚ್ಛಾವಸ್ತು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ರೈತರೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಬೀಜ, ಗೊಬ್ಬರ, ಕೀಟನಾಶಕ, ಹತ್ತಿ ಬಿಡಿಸುವವರ ಕೂಲಿಯೇ ಮೊದಲಾಗಿ ಖರ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಗಿರಣಿಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ದರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿ ಬೇಕಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಹತ್ತಿ ತುಟ್ಟಿಯೆನಿಸಿದರೆ ವಿದೇಶದಿಂದ ಬೇಕಾದರೂ ತರಿಸಿಕೊಂಡುಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ನಂಬಿ, ನಮ್ಮ ದೇಶದಿಂದ ರಫ್ತಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಅಮೆರಿಕದಿಂದ ಆಮದಾಗುತ್ತದೆ! ಸಸ್ತಾ ಹತ್ತಿಯಿಂದ ಯಂತ್ರಗಳು ರಾಶಿರಾಶಿ ಸಿದ್ಧ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಯ ಲಾಭ ಮಿಲ್ ಮಾಲಿಕನಿಗೆ, ಗಾರ್ಮೆಂಟ್ ಕಂಪನಿ ಒಡೆಯರಿಗೆ, ಬಟ್ಟೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ದಲ್ಲಾಳಿಗಳಿಗೆ. ನಷ್ಟದ ಎಲ್ಲ ಹೊರೆ ರೈತರು, ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರ ಮೇಲೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಹತ್ತಿ ಬೆಳೆಗಾರರು ಸಾಲದ ನಿರಂತರ ವಿಷಚಕ್ರಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತ ಸಾಲಮನ್ನಾ-ಬೆಂಬಲ ಬೆಲೆಗಳಿಗೆ ಕಾಯುತ್ತ ಇರುವಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಕೈಕೆಸರಾದವರ ಬಾಯಿಗೂ ಕೆಸರೇ ಬೀಳುತ್ತಿದೆ.

ಗೋಪುರಿಯ ಗ್ರಾಮಸೇವಾ ಮಂಡಲ 

ಇಂತಿಪ್ಪ ಕಷ್ಟಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುಂದರ ಸ್ವಪ್ನ ನನಸಾಗಿದೆಯೋ ಎಂಬಂತಿರುವ ಗೋಪುರಿಯ ಗ್ರಾಮ ಸೇವಾಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಹೋದೆವು. ಕಾಲದ ಯಾವುದೋ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಕಳಂಕಿತ ಪ್ರಯತ್ನದ ಘಳಿಗೆಯೊಂದರೊಳಗೆ ನಾವು ಕಾಲಿಟ್ಟಂತೆ ಭಾಸವಾಯಿತು. ವಿಶಾಲ ಪ್ರಾಂಗಣದೊಳಗೆ ನಿಂತಿರುವ ಹಳೆಯ ಶೈಲಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಹಳೆಯ ಬೋರ್ಡುಗಳು, ನಾಡಹೆಂಚಿನ ಸೂರು, ಕಿವಿಕೆಪ್ಪಾಗಿಸದೆ ಬರಿದೆ ಟಕಟಕಗುಡುವ ಯಂತ್ರಗಳ ಸದ್ದು.. ಅಲ್ಲೇ ಆಚೆ 40 ಎಕರೆ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೇಸಿ ಬೀಜ ಬಳಸಿ, ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರ ಹಾಕಿ ಬೆಳೆ ತೆಗೆಯುವ; ಗೋಮೂತ್ರ, ಸಗಣಿ ಬಳಸಿ ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಸುವ ಪ್ರಯೋಗ ಭೂಮಿ. ಅಕಾ ಅಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ ಹಚ್ಚನೆಯ ಹೊಲದ ಬದುವಿನಲ್ಲಿ ಕಿಣಿಕಿಣಿಸುತ್ತ ದನಕರು ಮೇಯುವ ಸದ್ದು... ಇದುವರೆಗು ನಾವು ಕುಳಿತು, ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ, ನೋಡಿ, ಒಳಗಿಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಸೇವಾಗ್ರಾಮದ ಬಾಪು ಕುಟಿಯ ಸಕಲ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು, ಆಶಯಗಳನ್ನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹರಡಿಟ್ಟಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.

ಅಷ್ಟೊತ್ತಿಗೆ ದೂರದ ಕಾಲುದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬೆನ್ನ ಮೇಲೆ ಎಳೆಯ ಮಗನನ್ನು ಮೂಟೆಯೋ ಎಂಬಂತೆ ಹೊತ್ತು ಬಂದ ಗೆಳತಿ ಓಜಸ್ ಕಂಡಳು. ಬಂದವಳೇ ಆ ಕೇಂದ್ರದ ಚರಿತ್ರೆ, ಹತ್ತಿ ಬೆಳೆ, ರೈತರ ಇಂದಿನ ಸಂಕಟ, ಕಾರಣ, ಹೊರದಾರಿ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಹತ್ತಿ ಬಿಡಿಸುವಂತೆ ಎಳೆ ಎಳೆಯಾಗಿ ಬಿಡಿಸಿ ಕಣ್ಣೆದುರು ಹರಡಿದಳು.




ರೈತರ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ, ಅಹಿಂಸೆ, ಸರಳತೆ, ಪರ್ಯಾಯ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನ ಮೊದಲಾದ ಗಾಂಧಿ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಗೋಪುರಿಯ ಗ್ರಾಮ ಸೇವಾ ಮಂಡಲ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕಟ್ಟಿದವರು ವಿನೋಬಾ ಭಾವೆ. ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧಿ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣದ ಒಂದು ವರದಿ ತರುಣ ವಿನಾಯಕ ಭಾವೆಯನ್ನು ಗಾಂಧಿ ತತ್ವದೆಡೆಗೆ ಸೂಜಿಗಲ್ಲಿನಂತೆ ಸೆಳೆಯಿತು. ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಭಾವೆ ನಡುವೆ ಪತ್ರಗಳು ಹರಿದಾಡಿ ಕೊನೆಗೆ ಸಬರಮತಿ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರರು ೧೯೧೬ರಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದರು. ಓದು ನಿಲಿಸಿ, ತನ್ನ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟುಗಳ ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಾಕಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದ ವ್ರತ ತೊಟ್ಟು ಭಾವೆ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಿಯಾದರು. ಖಾದಿ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಕೈಗಾರಿಕೆ, ನಯೀ ತಾಲೀಮ್ ಎಂಬ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿ, ಗ್ರಾಮ ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಪ್ರಕೃತಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮೊದಲಾದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ತಾವೂ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅವುಗಳ ಆನ್ವಯಿಕ ವಿಧಾನ ರೂಪಿಸತೊಡಗಿದರು. ಬರಬರುತ್ತ ವಿನಾಯಕ ಭಾವೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಬಾಯಲ್ಲಿ ವಿನೋಬಾ ಆದರು. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಸೂಚನೆ ಮೇರೆಗೆ ೧೯೨೧ರಲ್ಲಿ ವಾರ್ಧಾ ಆಶ್ರಮ ಹಾಗೂ 1934ರಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯೋಗ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಗ್ರಾಮ ಸೇವಾ ಮಂಡಲ ಶುರುವಾಯಿತು. ಆ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಗ್ರಾಮನೈರ್ಮಲ್ಯ ಕೆಲಸ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರು. ಊರತುಂಬ ಇದ್ದ ತಿಪ್ಪೆಗುಂಡಿಗಳು ಊರಾಚೆ ಹೋದವು. ಸಂಡಾಸು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ನೊಣ, ಸೊಳ್ಳೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ನಂತರ ಚರಕಾ ಚರ್ಚೆ ಶುರುವಾಯಿತು.

ಗ್ರಾಮ ಸ್ವರಾಜ್ಯ

ಗ್ರಾಮ ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯೇ ಭಾರತದ ಉನ್ನತಿಗೆ ರಹದಾರಿ ಎಂದು ಗಾಂಧೀಜಿ ಧೃಢವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದರು. ಹಳ್ಳಿಗಳು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಬೇಕೆನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು. ವ್ಯಾಪಾರದ ಒಳಹೊರಗುಗಳ ಬಲ್ಲ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಕಚ್ಛಾವಸ್ತುವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ಮಾರುವುದರಿಂದ ದಲ್ಲಾಳಿ-ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗಷ್ಟೆ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ; ಅದರ ಬದಲು ಅಂತಿಮ ವಸ್ತುವನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡಿ ಮಾರಿದರೆ ನಷ್ಟ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಕಬ್ಬು ಮಾರಬೇಡಿ, ಬೆಲ್ಲ ತಯಾರಿಸಿ ಮಾರಿ. ಭತ್ತ ಮಾರಬೇಡಿ, ಅಕ್ಕಿ-ಅವಲಕ್ಕಿ ತಯಾರಿಸಿ ಮಾರಿ. ಹತ್ತಿ ಮಾರಬೇಡಿ, ಬಟ್ಟೆ-ನೂಲುಂಡೆ ಮಾರಿ. ಸೇಂಗಾ-ಎಳ್ಳು-ಹುಚ್ಚೆಳ್ಳು-ಸೋಯಾಬೀನ್ ಮಾರಬೇಡಿ; ಎಣ್ಣೆ ತಯಾರಿಸಿ ಮಾರಿ’ ಎಂದು ಗಾಂಧಿ ಹೇಳಿದರು. ಯಾವುದನ್ನೇ ಆದರೂ ಬೃಹತ್ ಆಗಿ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆ ಅಡಗಿರುತ್ತದೆ, ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸರ್ವೋದಯ ಸಮಾಜ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು.

ಗಾಂಧಿ ಯಂತ್ರ ನಾಗರಿಕತೆ ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಾರದು. ಅವರು ಹೊಲಿಗೆ ಯಂತ್ರ, ಸೂಜಿದಾರ, ಚರಕಾ, ಗಡಿಯಾರಗಳ ನಿರಾಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಯಾವ ಯಂತ್ರವು ನಮ್ಮ ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಭರದಲ್ಲಿ ಶ್ರಮರಹಿತ ವಿಲಾಸಿಗಳನ್ನಾಗಿಸುವುದೋ, ಅಂಗಹೀನರಾಗಿಸುವುದೋ ಅಂತಹ ಬೃಹತ್ ಬಂಡವಾಳ-ವಿಸ್ತಾರ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಬೇಡುವ, ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯ ಮಾಡುವ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನಷ್ಟೆ ಅವರು ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ‘ಆಧುನಿಕ ನಾಗರಿಕತೆ ಮೂಲದಲ್ಲೇ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಯಂತ್ರಗಳು ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ತಪ್ಪು ಯಂತ್ರಗಳದ್ದಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಯಂತ್ರ ಮೋಹದ್ದು. ಯಂತ್ರಗಳು ಶ್ರಮ ಉಳಿಸುತ್ತವೆನ್ನುವುದು ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದ. ಶ್ರಮ ಉಳಿಸಿ ಯಂತ್ರಗಳು ಎಷ್ಟು ಜನರ ಕೆಲಸ ಕದ್ದಿಲ್ಲ? ಎಷ್ಟು ಜನರ ಹಸಿವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿಲ್ಲ? ಯಂತ್ರಗಳು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ನೆರವಾಗಬೇಕೇ ಹೊರತು ಕುಸ್ತಿಗೆ ನಿಲ್ಲುವಂತಿರಬಾರದು. ಯಂತ್ರ ಮನುಷ್ಯನ ಕೈಕಾಲು ಮುರಿಯಬಾರದು. ಈ ಮಾತು ದೇಹವೆಂಬ ಯಂತ್ರಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.’ ಎಂದಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅನಗತ್ಯ ಶ್ರಮ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಸರಳ ಯಂತ್ರಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ, ರಿಪೇರಿ, ಸುಧಾರಣೆ ಕೆಲಸವನ್ನವರು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಇಂಥ ಯೋಚನೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ವಿನೋಬಾ ಹಲವು ಆಶ್ರಮ, ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ, ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳನ್ನು ಶುರುಮಾಡಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಸೇವಾಮಂಡಲವೂ ಒಂದು. ಇದು ಬೃಹತ್ ಗಿರಣಿಯಲ್ಲ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಊರವರೆಲ್ಲ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿನ ಮಗ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ನೇಯುವುದಿಲ್ಲ, ನಲುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಮನೆಯಲ್ಲೇ ನೂಲುತ್ತಾರೆ, ಮಗ್ಗ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ನೇಯ್ದ ನೂಲು, ಬಟ್ಟೆ ತಂದು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಹೆಣ್ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನೂಲುವ-ನೇಯುವ ತರಬೇತಿಯನ್ನೂ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಹತ್ತಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ನೂಲು ತಯಾರಿಯತನಕ ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರು ಮಹಿಳೆಯರೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಮಗ್ಗದಲ್ಲಿ ನೇಯುವ ಕೆಲಸ ಗಂಡಸರದಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಅಂತಿಮ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೇಲೆ ಗಂಡಸರಿಗೇ ಹಕ್ಕು ಇತ್ತು. ನೇಕಾರಿಕೆ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಿರುವ ಈ ಲಿಂಗ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಗ್ರಾಮಸೇವಾ ಮಂಡಲ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅಂತಿಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.









ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಚಿಂತನೆಯಂತೆ ಪ್ರತಿ ಹಳ್ಳಿಯೂ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಹಲವು ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಗೋಪುರಿಯ ವರ್ಕ್‌ಶಾಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಚರಕಾದ ಹಲವು ವಿಧಗಳು, ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಅರ್ಧ ಯಂತ್ರ-ಅರ್ಧ ಉಪಕರಣದಂತೆ ಸರಳವಾಗಿರುವ ಜಿನ್ನಿಂಗ್ ಯಂತ್ರಗಳು, ವಿದರ್ಭದ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆಯಲ್ಲೂ ಬೆಳೆಯುವ ಬುಡ್ಡಹತ್ತಿ ಬಳಸಿ ಬಟ್ಟೆ ತಯಾರಿಸುವ ಜಿನ್ನಿಂಗ್-ಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಅಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಗಮನ ಸೆಳೆದ ಮತ್ತೊಂದು ಯಂತ್ರ ‘ತಂಪು ಎಣ್ಣೆಗಾಣ’ (ಕೋಲ್ಡ್ ಆಯಿಲ್ ಪ್ರೆಸ್).

ಲೋಹದ ಗಾಣಗಳಿಂದ ಎಣ್ಣೆ ತೆಗೆಯುವಾಗ ಎಣ್ಣೆಯ ಉಷ್ಣತೆ ಏರುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿದ್ದ ಅನ್‌ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬು ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಆಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೊಬ್ಬು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಮುಳುವಾದ ಎಲ್‌ಡಿಎಲ್ ಕೊಲೆಸ್ಟಿರಾಲ್ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ, ಬೊಜ್ಜು ಬರಿಸುವ, ಇನ್ಸುಲಿನ್ ರೆಸಿಸ್ಟೆನ್ಸ್ ಉಂಟು ಮಾಡುವ ಕೊಬ್ಬು. ಗಾಣದಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಎಣ್ಣೆ ಕೆಟ್ಟ ಕೊಬ್ಬು ಆಗಬಾರದೆಂದರೆ ಮರದ/ಕಲ್ಲಿನ ಗಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅರೆಯಬೇಕು. ಮೊದಲ ಗಾಣಗಳು ಹೀಗೇ ಇದ್ದವು. ಗೋಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಯಂತಹ ರುಬ್ಬು ಮೇಲ್ಮೈಯ ಗಾಣವನ್ನು ಸುಧಾರಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡು ಎಚ್‌ಪಿ ಮಶಿನಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬಹುದಾದಂಥ, 1.1 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗೆ ಖರೀದಿಸಬಹುದಾದಂಥ ಸರಳ ಯಂತ್ರ ಅದು. ಹಳ್ಳಿಗೊಂದು ಗಾಣವಿದ್ದರೆ ಸಾಕು, ಎಲ್ಲರು ಅವರವರ ಮನೆಯ ಎಣ್ಣೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಮಿಕ್ಕಿದಲ್ಲಿ ಮಾರಬಹುದು. ಅವರ ಹಿಂಡಿ ಅವರಿಗೇ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಶುದ್ಧ ಎಣ್ಣೆ ಬಳಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ತೌಡೆಣ್ಣೆ, ಹತ್ತಿಕಾಳೆಣ್ಣೆ ಬೆರೆಸಿ ಅಡುಗೆ ಎಣ್ಣೆಯ ದರ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಬೆರೆಸುವಿಕೆಗೆ ಅನುಮತಿಯೂ ಇದೆ. (ಬ್ಲೆಂಡೆಡ್ ಎಣ್ಣೆ ಎಂದರೆ ಅದೇ.) ಊರಿಗೊಂದು ‘ತಂಪು ಎಣ್ಣೆಗಾಣ’ ಇದ್ದರೆ ಈ ಬೆರೆಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಿ ಶುದ್ಧ ಎಣ್ಣೆ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ.





‘ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ’ ಎಂದು ‘ಸ್ವದೇಶಿ’ ಕರೆಯಿತ್ತ ಗಾಂಧಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರಿಗೆ ಹೋಗಿ ಗಿರಣಿ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿ ಭಾರತೀಯರ ಆತ್ಮೋನ್ನತಿಗಾಗಿಯೇ ಹೊರತು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರಿನ ಜವಳಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ವಿರುದ್ಧವಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮಿಲಿಯಗಟ್ಟಲೇ ಜನ ತನ್ನ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ, ದುಡಿಮೆಯಿಲ್ಲದೇ ಇರುವಾಗ ವಿದೇಶಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವುದು ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಬಡತನ ನಿವಾರಣೆಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಮನವೊಲಿಸುತ್ತಾರೆ. 

ಅದನ್ನೀಗ ನಾವು ನಮ್ಮ ಬಟ್ಟೆಯ ಗಿರಣಿಗಳಿಗೆ, ಬೃಹತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮೂಲಕ ತಯಾರಾಗುವ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಹೇಳಬೇಕಾದ ಕಾಲ ಬಂದಿದೆ. ಸ್ವದೇಶಿ ಎಂದರೆ ಭಾರತದ ಬೃಹತ್ ಬಂಡವಾಳಿಗರ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ತಯಾರಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಸಣ್ಣ/ಗುಡಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಯಿಂದ ತಯಾರಾದ ವಸ್ತುಗಳು. ನಮ್ಮ ಜೀವನಾವಶ್ಯಕತೆಗಳ ಮೇಲೆ, ಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಮಿತಿ ಹೇರಿಕೊಂಡು, ಕೈಮಗ್ಗದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊಂಚ ದುಬಾರಿಯೆನಿಸಿದರೂ ಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಕೈ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಒದಗಿಸಿದರೆ ಅದು ನಿಜವಾದ ‘ಸ್ವದೇಶಿ’ ಚಳುವಳಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಗೆಳತಿ ಓಜಸ್ ಜೊತೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವಳ ಕಣ್ಣ ಹೊಳಪಿನಿಂದಲೇ ಇದೆಲ್ಲ ಸಾಧ್ಯ ಎನಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

***

ವಾಪಸು ಬರುವಾಗ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಎದೆಗಾಣದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಹೊರಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಯಾಕೆ ನಾವು ನಮಗೆ ಒಳಿತಾಗುವುದನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದಕ್ಕೆ ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತೇವೆ? ಯಾಕೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಲೋಕಹಿತಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಹಿತದ ಸದ್ಯತನಕ್ಕೆ ಮರುಳಾಗುತ್ತೇವೆ?

ಯಾಕೆ?

ಬಹುಶಃ ನಮಗೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತು ಯೋಚಿಸುವ ವ್ಯವಧಾನವಿಲ್ಲ. ಈ ಕ್ಷಣದ, ಇಂದಿನ ನನ್ನ ಬದುಕನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಲು; ಯಾವ ಸಮಯ-ಶ್ರಮವನ್ನೂ ಹಾಕದೇ ಒಳ್ಳೆಯದೆಂದು ಕಂಡದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ನನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು; ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ತಕ್ಷಣ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೈಗೆಟುಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯಾವ ಬೆಲೆಯನ್ನಾದರೂ ತೆರಲು ನಾವು ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ನೆಲ-ಜಲ-ಕಡಲು-ಗಾಳಿ-ಕಾಡು ಏನಾದರಾಗಲಿ, ಶ್ರಮಪಟ್ಟ ಕುಶಲಕರ್ಮಿ ಉಪವಾಸ ಮಲಗಲಿ, ನಮಗೆ ಏನೂ ಕಷ್ಟವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲ ಸಿಗಬೇಕು, ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಬದುಕುವುದೇ ಜಾಣತನ, ಇದೇ ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದುಕುವ ಕ್ರಮ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ!

ಎಲ ಎಲಾ, ಅದೆಂತಹ ಆತ್ಮಹತ್ಯಾತ್ಮಕ ಹಪಾಹಪಿ ಇದು?! ಸರಳವಾಗಿರುವುದು, ನ್ಯಾಯಪರವಾಗಿರುವುದು, ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುವುದು ತಂತಾನೇ ಒಲಿಯಲಾರದು. ಅದಕ್ಕೊಂದು ಬದ್ಧತೆ, ಸಹನೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಬೇಕು. ಸತ್ಯ-ಅಹಿಂಸೆ ಎಂದರೆ ಇದೇ ಅಲ್ಲವೇ? ಮುಂತಾಗಿ ಯೋಚಿಸುತ್ತ, ಭೀಮನಕೋಣೆಯ ಚರಕಾ ಸಂಸ್ಥೆ-ಗ್ರಾಮಸೇವಾ ಸಂಘಗಳನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತ ನಾವು ಹೊರಬರುವಾಗ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯಿತು. ಕಣ್ಣೆದುರು ಹಲವು ಹೊಸದಾರಿಗಳು ಹರಡಿಕೊಂಡವು. ನಮ್ಮೆದೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಹೊಸ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಮೂಡುತ್ತಿದ್ದವು..



(ನಮ್ಮ ಬಿಜಾಪುರ-ಬಾಗಲಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಬಹುವಾಗಿ ನೆನಪಿಸಿದ ವಾರ್ಧಾ-ನಾಗಪುರಕ್ಕೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಮಹಿಳಾ ದೌರ್ಜನ್ಯ ವಿರೋಧಿ ಒಕ್ಕೂಟದ 37 ಜನ ಅಧ್ಯಯನ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದೆವು. ಗಾಂಧಿ-ಅಂಬೇಡ್ಕರರನ್ನು ಅವರವರ ಕರ್ಮಭೂಮಿಯಲ್ಲೇ ನಿಂತು ಅರಿಯುವುದು, ಒಳಗು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಪ್ರವಾಸದ ಉದ್ದೇಶ. ಡಿಸೆಂಬರಿನ ಚಳಿಯಲ್ಲಿ ಗಡಗಡ ನಡುಗುತ್ತ, ಜೋಳದ ಬಾಕ್ರ-ಜುಣಕಾ-ಗಜ್ಜರಿ-ಕಡಿ ಸವಿಯುತ್ತ, ಬಾಪುಕುಟಿಯ ಚೆಲುವನ್ನು ಒಳಗಿಳಿಸಿಕೊಂಡ ನಾವು ‘ನಯೀ ತಾಲೀಮಿ’ನ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ ಸೇವಾ ಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಭೇಟಿನೀಡಿ ವಿಸ್ಮಿತರಾಗಿ ಹೊರಬಂದ ಫಲ ಈ ಬರಹ.)